Скачать или смотреть आदिवासी भोंडाई व पारंपरिक नृत्य व कला.

अश्विन शुद्ध प्रतिपदा सोमवार दिनांक २२/०९/२०२५ रोजी घटस्थापना झाली आणि आपले कुलदैवत घटी बसले ,गावाच्या गावदेवी किंवा गावदेव अशा ठिकाणी घटस्थापना झाली तसेच देवींचे मुळचे ठिकाणी घटस्थापना करण्यात आली.उदा.घाटनदेवी, कळसूबाई, सप्तशृंगी देवी, जीवदानी माता, एकविरा आई महालक्ष्मी,इ.अशा ठिकाणी घटस्थापना करण्यात आली.
घटस्थापना करण्यात आली त्या दिवसापासून आपल्या आदिवासी ठाकर -ठाकूर समाजातील महिला व मुली हातात टिपरी,कळश घेऊन गावोगावी हौशेनी फिरतात
घट बसल्यापासून तर घट उठेपर्यंत एकूण नऊ दिवस हा कार्यक्रम घालतो परंतू याच कार्यक्रमात आपलेच समाजबांधव कळत नकळत वेगवेगळे शब्दप्रयोग करतात व पुढे त्याच शब्दांची रुढ पडून तो शब्द,ते वाक्य व ती परंपरा आपलीच आहे असे समजून आपल्याच मूळ संस्कृतीला आपल्याच हाताने आपण हरताळ फासतोय असे बऱ्याच ठिकाणी पहायला व ऐकायलाही मिळते म्हणून काही शब्द वापरताना आपणच काळजी घेणे गरजेचे आहे.

खेळणारणींचा पोशाख/ पेहराव
१)पायात पट्ट्या/पैंजण
२) हातात बांगड्या,अंगठ्या,बाजूबंध किंवा येळा
३) नाकात नथनी/फुल्ली.
४) गळ्यात बोरमाळा,गाठली.
५)केसांत खुरासणी,झेंडू व रानातील इतर फुले
अशाप्रकारे आपल्या ऐपतीप्रमाणे व आवडीनुसार शृंगार करुन लुगडं नेसून व कमरेला व डोक्यावरुन लाल फडकी घेऊन खेळायला निघत असतात.
आता मात्र या पेहरावात बदल झालेला पहायला मिळतो आहे तो काळानुरुप बदल होईलच ते स्विकारावे लागेल मात्र काही बाबतीत बदल झाला म्हणजे संस्कृती बदलली असा अर्थ होत नाही.म्हणूनच सर्व समाज बांधवांना विनंती आहे की काही बाबींमध्ये बदल दिसून येतील ती काळाची गरज आहे मात्र सण उत्सव,लग्न, मृत्यू इ.प्रसंगी जरी आपण संस्कृती जपणे हे तुमचे आमचे सर्वांचे कर्तव्य आहे.
गावातील कोणत्याही कुळातील कुळदैवतांची घटस्थापना झाल्यानंतर त्याच पुजाऱ्याकडू (देवभक्त) घट ( भोडाई)भरला जातो.त्यामध्ये कुळदैवतांचा कणा टाकून त्यामध्ये आंब्याची पाने भात,वरई धान्यांच्या लोंब्या खुरासणीव झेंडूची फुले टाकून भोंडाई भरली जाते.तर त्या खेळणारनींना कोणती अडचण येऊ नये म्हणून कुलदैवत व भोंडाई यांचा भंडारा लावला जातो.
घट बसल्यानंतर खेळणारणी दोन तीन दिवसांनी जात असतील तरी भोंडाई घटस्थापनेच्या दिवशीच भरली जाते.
नवरात्रीचे नऊ दिवस असले तरी सर्वच दिवस खेळणारणी फिरत नाहीत.तीन चार दिवस किंवा आपल्या आवडी व आवडीनुसार फिरुन झाल्यावर ती भोंडाई त्या कुळदैवतांच्या देव्हाऱ्यात आणून ठेवली जाते.
गावोगावी फिरुन मिळालेल्या धान्यापासून संबंधीत कुळाच्या दैवतांना नैवेद्य तयार केला जातो तर मिळालेल्या पैशातून काहीतरी गोड वस्तू आणून तो प्रसाद म्हणून सर्व गावात वाटला जातो व नंतर ती भोंडाई मोडली जाते व यावेळी सुध्दा खेळणारणींना भंडारा लावला जातो.
खेळणारणी गावोगावी जाऊन प्रत्येक घराच्या अंगणात जाऊन भोंडाई मध्यभागी ठेऊन गोल रिंगण केले जाते व हातातील टिपरी ठेक्यात वाजवून गाणे गायले जाते ही गाणी वेगळ्या स्वरूपाची असतात.मात्र एखाद्या घरी देवी ( बाया )बसल्या असतील तर तेथे टिपरी न वाजवता देवींचे गाणे गायले जाते तर देवांच्या ठिकाणी टिपरी न वाजवता देवांचे गाणे गायले जाते
तर त्याबदल्यात त्यांना धान्य किंवा पैसे दिले जातात.
खेळणारी गावात आल्यावर तरुण तरुणींमध्ये कुजबुज सुरु होते."कोठींल्यावं खेळणारणी आहात" , ' आवो खेळणारणी आल्यहाना चलानां नाचवायं 'असे म्हणत गावातल्या मुली , महिला त्यांचे समोरच एखाद्या ठिकाणी नाच धरुन जणू काही त्यांना नाचण्याचे आव्हान देतात तर त्या खेळणारणीसुद्धा आव्हान स्वीकारुन नाचाच्या रिंगणात उतरतात व आदिवासी नृत्याची झलक व धमक पहायला मिळते नाच व गाण्यांची चढाओढ सुरू होते व बेभान होऊन या महिला नाचू गाऊ लागतात पहाणाऱ्यांच्या डोळ्यांची पारणे फिटतील असे हे नृत्यप्रकार असतात.मात्र नाचगाण्यांत चढाओढ असलीच तरी त्यात राग नसतो तर तो आनंदाचाच भाग असतो अशावेळी तरुण मुलगे त्यातील तरुण मुलींची चेष्टा मस्करीही करतात पण त्यातही राग नसतो तर तो तारुण्याचा आनंद असतो.
काही मुलगे रानातील एक गवत प्रकार आहे ( आमच्याकडे त्याला लेपट्यां म्हणतात) ते आणून व सुकवून ठेवतात व.त्याचा कपड्यांवर सटका मारला की त्या गवताचे बी लगेच कपड्यांनी चिकटते यामधून कळत नकळत मुलगे मुलींनाही आनंद मिळतो वं यातूनच मुली पाहून ती सोयरीक जमवण्यासाठीही उपयोग होतो.
२५/३० वर्षांपूर्वी आपलेच काही नेते/ कार्यकर्ते या विषयावर वेगवेगळे भाष्य करायचे म्हणे या भोंडाईच्या प्रकारामुळे मुलींची छेडछाड केली जाते,इतर समाज आपल्याला नावे ठेवतो अशी प्रकारची अनेक कारणे पुढे करुन भोंडाईचा खेळ जवळजवळ बंदच करण्यात आला होता आणि तरीही कोणी या खेळाचा प्रयत्न केलाच तर अनेकजण टिकाकार जणू तुटूनच पडायचे त्यामुळे ही सामाजिक ओळख नामशेष होते की काय अशी भीती संस्कृती जतनकारांना होती.परंतू आता अनेक समाजबांधवाना कळून चुकले आहे की अशा प्रकारची बारीकसारीक बाब म्हणजे समाजाची ओळख आहे तर आदिवासी ठाकर ठाकूर समाजातील संस्कृतीचा अमुल्य असा ठेवा आहे आणि तो प्रत्येकाने जपला पाहिजे म्हणूनच आजच्या घडीला खेळणारणी या संस्कृतीप्रकारास महिला व समाज बांधवांकडून चांगला प्रतिसाद मिळत आहे.
"संस्कृतीची प्रत्येक बाब,हा समाजाचा अमोल ठेवा आहे व हाच ठेवा म्हणजे समाजाची खरीखुरी ओळख आहे.
तुमचे खाणेपिणे बदलू द्या, दागदागिने,कपडे बदलू द्या राहणीमान बदलू द्या परंतू नाच गाणे, भाषा सामाजिक चालीरीती रुढी परंपरा म्हणजेच आदिवासी संस्कृती काळजाच्या कप्प्यात कायमस्वरुपी जपून ठेवा
*जय आदिवासी जय जोहार