Скачать или смотреть Gadyasangraha (English) - ०३ पितृपुत्रयोः प्रेम - भागः ३ (lesson)

#gadya #sanskritprose #banabhatta #harshavardhana

गद्यसङ्ग्रहः - A collection of prose literature, prescribed for Chittoor Samartha level 4.

Harshacaritam is the first Gadyakāvya written by the great poet Bāṇa Bhaṭṭa in early 7th century. It is an ākhyāyikā type of prose, and the first historical biography in Samskrtam. It starts with an account of Bāṇa’s life followed by an account of King Harsha. The present selection describes the paternal love between Harshavardhana and his father Prabhākaravardhana.

पाठः ०३ - पितृपुत्रयोः प्रेम (भागः ३)

(Explanation in English by Smt Visalakshi Sankaran)

३. पितृपुत्रयोः प्रेम (हर्षचरितात्)
रचयिता — बाणभट्टः

५. अवनिपतिस्तु दूरादेव दृष्ट्वातिदयितं तनयं तदवस्थोऽपि निर्भरस्नेहावर्जितः प्रधावमानो मनसा, प्रसार्य भुजौ “एह्येहि” इत्याह्वयन् शरीरार्धेन शयनादुदगात् । ससंभ्रममुपसृतं चैनं विनयावनम्रमुन्नमय्य, बलादुरसि निवेश्य, विशन्निव प्रेम्णा निशाकरमण्डलमध्यं, मज्जन्निवामृतमये महासरसि, पीडयन्नङ्गैरङ्गानि, कपोलेन कपोलमवघट्टयन्, निमीलयन् पक्ष्माग्रग्रथिताजस्रास्रविस्राविणी विलोचने, विस्मृतज्वरसंज्वरः सुचिरमालिलिङ्ग । कथं कथमपि चिराद्विमुक्तमुपसृत्य कृतनमस्कारं प्रणतजननीकमुपागतमासीनं च शयनान्तिके पिबन्निव विगतनिमेषनिश्चलेन चक्षुषा व्यलोकयत् । पस्पर्श च पुनः पुनर्वेपथुमता पाणितलेन। क्षणक्षामकण्ठश्च कृच्छ्रादिवावदीत् — “वत्स कृशोऽसि” इति । भण्डिस्त्वकथयत् — “देव, तृतीयमहः कृताहारस्यास्याद्य” इति ।

६. तच्छ्रुत्वा बाष्पवेगगृह्यमाणाक्षरं कथं कथमप्यायतं निश्वस्योवाच — “वत्स, जानामि त्वां पितृप्रियमतिमृदुहदयम् । ईदृशेषु विधुरयति धीमतोऽपि धियमतिदुर्धरो बान्धवस्नेहः सर्वप्रमाथी । अतो नार्हस्यात्मानं शुचे दातुम् । उद्दामदाहज्वरदग्धोऽपि दह्ये खल्वहमधिकतरमनेनायुष्मदाधिना । निशितमिव शस्त्रं तक्ष्णोति मां त्वदीयस्तनिमा । सुखं च राज्यं च वंशश्च प्राणाश्च त्वयि मे स्थिताः । यथा मम तथा सर्वासां प्रजानाम् । फलमस्यानेकजन्मान्तरोपार्जितस्याकलुषस्य कर्मणः । करतलगतमिव कथयन्ति चतुर्णामप्यर्णवानाम् आधिपत्यं ते लक्षणानि । त्वज्जन्मनैव कृतार्थोस्मि । निरभिलाषोस्मि जीवितव्ये । भिषगनुरोधः पाययति मामौषधम् । अपि च सर्वप्रजापुण्यैः सकलभुवनतलपरिपालनार्थमुत्पत्स्यमानानां भवादृशां जन्मग्रहणोपायः पितरौ । प्रजाभिस्तु बन्धुमन्तो राजानः, न ज्ञातिभिः । तदुत्तिष्ठ । कुरु पुनरेव सर्वाः क्रियाः । कृताहारे च त्वय्यहमपि स्वयमुपयोक्ष्ये पथ्यम्” इत्येवमभिहितस्य चास्य धक्ष्यन्निव हृदयमतितरां शोकानलः सन्दुधुक्षे । क्षणमात्रं च स्थित्वा पित्रा पुनराहारार्थमादिश्यमानो धवलगृहादवततार । चकार च चेतसि — “अकाण्डे खल्वयं समुपस्थितो महाप्रलयो व्यभ्र इव वज्रपातः । किमत्र करवाणि ?” इति ।