Manharan Kavitt Kya Hota Hai - What is "Manharan Kavitt" (also known as "Ghanaakshari Chhand")?
This video explains the basics of Manharan Kavitt using 2 very popular chhands by #kavibhushan written about #chhatrapatishivajimaharaj - "Indra Jimi Jambha Par" and "Paij Pratipaal"
At the end - the video also features 2 more very popular chhands of the same genre - "Saaji Chaturang Sain" and "Chakit Chakatta"
The Manharan Kavitt examples included in this video are:
Indra Jimi Jambh Par (explained in detail over here: • Indra Jimi Jambh Par Explained - Poem छत्र... )
Paij Pratipaal (explained in detail in the video that has the story of when Kavi Bhushan first met Shivaji Maharaj: • How Chhatrapati Shivaji Maharaj met Kavi B... )
Saaji Chaturang Sain (explained in detail in this video: • Saaji Chaturang Sain -Explained -Poem- #Ch... )
Chakit Chakatta (recited in this video: • Purandar Treaty -Chhatrapati ShivajiMahara... ; the shabdaalankar - Anupraas Alankaar of this chhand are explained in this video: • Anupras Alankar, Chakit Chakatta -Kavi Bhu... )
Manharan Kavitt - 1
"Indra Jimi Jambh par" by Kavi Bhushan
इंद्र जिमि जंभ पर, बाड़व सु अंब पर,
रावण सदम्भ पर, रघुकुल राज है |
पौन बारिबाह पर, संभु रतिनाह पर,
ज्यों सहस्त्रबाहु पर, राम द्विजराज हैं ||
दावा द्रुमदंड पर, चीता मृगझुंड पर,
भूषण बितुंड पर, जैसे मृगराज है |
तेज तम अंस पर, कान्हा जिमि कँस पर,
त्यों म्लेच्छ बंस पर, सेर सिवराज हैं ||
Indra jimi Jambh par, baadav su amb par,
Raavan sadambh par, Raghukul raaj hai |
Paun baaribaah par, Sambhu Ratinaah par,
Jyon Sahastrabahu par, Raam dwijaraaj hain ||
Daavaa drumadand par, cheetah mrigajhund par,
Bhushan bitund par, jaise mrigaraaj hai,
Tej tam ans par, Kaanha jimi Kans par,
Tyon mlechchh bans par, ser Sivaraaj hain ||
Manharan Kavitt - 2
"Paij pratipaal" by Kavi Bhushan
पैज प्रतिपाल, भूमिभार को हमाल,
चहुँचक्क को सम्हाल, भयो दंडक जहान को |
साहिन को साल भयो, ज्वाल को जवाल भयो,
कर को कृपाल भयो, हार के बिधान को ||
बीर-रस ख्याल सिवराज भुवपाल तुव,
हाथ को बिसाल भयो, भूषन बखान को ?
तेरो करताल भयो, दच्छिन की ढाल भयो,
हिंदू को दिवाल भयो, काल तुरकान को ||
Paij pratipal, bhoomi-bhaar ko hamaal,
Chahu chakk ko sambhal, bhayo dandak jaahaan ko |
Saahin ki saal bhayo, jwaal ko jawaal bhayo,
Kar ko krapaal bhayo, haar ke bidhaan ko ||
Beer-ras khyaal Sivaraaj bhuvpaal tuv,
Haath ko bisaal bhayo, Bhushan bakhaan ko?
Tero kartaal bhayo dachchhin ki dhaal bhayo,
Hindu ko diwaal bhayo, kaal Turkaan ko ||
Manharan Kavitt - 3
Saaji chaturang sain - by #kavibhushan from #ShivaBaavani
साजि चतुरंग सैन, अंग में उमंग भरि,
सरजा सिवाजी जंग जीतन चलत हैं |
भूषण भनत नाद बिहद नगारन की,
नदी-नद मद गैबरन के रलत हैं ||
ऐल-फैल खैल-बैल खलक में गैल-गैल,
गजन की ठैल-पैल, सैल उसलत हैं |
तारा सो तरनि धूरि-धारा में लगत जिमि,
थारा पर पारा, पारावार यों हलत हैं ||
Saaji chaturang sain, ang mein umang bhari,
Saraja Shivaji jang jeetan chalat hain |
Bhushan bhanat naad bihad nagaaran ki,
Nadi-nad mad gaibaran ke ralat hain ||
Ail-phail khail-bhail khalak mein gail-gail,
Gajan ki thail-pail, sail usalat hain |
Tara so tarani dhoori-dhara mein lagat jimi,
Thara par para, paravaar yo halat hain ||
Manharan Kavitt - 4
Chakit Chakatta from Shiva Baavani
चकित चकत्ता चौंकि-चौंकि उठै बार-बार,
दिल्ली दहसति चितै चाह खरकति है ।
बलख बिलात, बिलखात बीजापूर-पति,
भिरत फिरंगिन की नारी फरकति है ।।
थर-थर काँपत कुतुबसाही गोलकुंडा,
हहरि हबस भूप भीर भरकति है ।
सिंह सिवराज तेरे धौंसा की धुकार सुनि,
केते पातसाहन की छाती धरकति है ।।
Chakit Chakatta chaunki-chaunki uthe baar-baar.
Dilli dahasati chitai chaah kharkati hai |
Balakh bilaat, bilakhaat Bijapur-pati,
Bhirat phirangini ki naari pharakati hai ||
Thar-thar kaanpat Qutubsahi Golconda,
Hahari Habas bhoop bhir bharkati hai |
Sinh Sivaraaj tere dhaunsa ki dhukaar suni,
Kete paatsahan ki chhati dharkati hai ||
0:00 What is Chhand? Introduction to Chhand Shaastra छंद क्या होता है?
1:02 Chhand Shastra छंद शास्त्र
1:55 Varnik Chhand and Maatrik Chhand - Types of Chhand वर्णिक छंद, मात्रिक छंद; छंदों के प्रकार
2:38 What is Varnik Chhand; Lines in a Chhand; Counting Varnas - वर्णिक छंद क्या होते हैं, छंद में पद, वर्णों की गणना
4:38 Indra Jimi Jambh Par - Varnik Manharan Kavitt, Recited, Computed, and Explained Briefly इंद्र जिमि जंभ पर - वर्णिक छंद गणित
8:30 Paij Pratipaal - Varnik Manharan Kavitt, Recited, Computed, and Explained Briefly - पैज प्रतिपाल - वर्णिक छंद गणित
14:13 Bonus: Saji Chaturang Sain and Chakit Chakatta अतिरिक्त छंद - "साजि चतुरंग सैन" एवं "चकित चकत्ता"
This introductory episode is useful for a wide audience including students of literature in Indian languages such as BA (Hindi), MA (Hindi) or other graduates (BA) or post-graduates (MA). Some research scholars (Ph.D students) might also find it useful. However, as we have kept the content simple, students of high school or higher-secondary (intermediate) and their parents and teachers would also find this content on Chhand Shaastra useful.
References:
Alankaar Praveshika by Shri Raghunandan Shastri (Motilal Banarsidas)
Chhand Prabhakar by Shri Jagannath Prabhakar (Jagannath Press)
Информация по комментариям в разработке