Yaşamaq uğrunda mübarizə. Növdaxili mübarizə. Növlərarası mübarizə. Əlverişsiz mühitlə mübarizə. Uyğunlaşmalar. Ov sahələri. Müxtəlif növlər. Növlərin populyasiyaları. Yırtıcı şikar. Qoruyucu rəng. Yaşayış sahəsi uğrunda mübarizə. Toxumların yayılması. Simbiozlar. Ətraf mühitin amilləri. Quraqlıqla mübarizə. Uyğunlaşma əlamətləri. Kök təzyiqi. Soyuqla mübarizə.
#biologiya #Yaşamaquğrundamübarizə #Uyğunlaşmalar #muellim #dim #miq #muellim #miq #kurikulum #ibtidaisinif #test #sınaq #imtahan #onlinedərslər #onlayn #muellimleriniseqebulu #sertifikasiya #testlər
YAŞAMAQ UĞRUNDA MÜBARİZƏ
– Mühitin hansı amilləri canlı orqanizmlərə təsir edir?
– Bu və ya digər amillərin fərdə, növə və ya populyasiyaya təsiri nəticəsində nə baş verir?
İntensiv çoxalma. Hər bir fərdin təbiətdə yaşaması üçün müəyyən yaşayış sahəsi lazımdır. Lakin onların doğulan balalarının sayı yaşayış üçün zəruri olan sahədən çox olur, yəni intensiv çoxalırlar.
Fәaliyyәt
Məsələni həll edin:
Bir milçək hər 20 gündən bir 120 yumurta qoyur. Əgər yumurtadan çıxan milçəklərin yarısının dişi olduğunu nəzərə alsaq, yayda 2 ay ərzində nə qədər milçək əmələ gələ bilər?
– Doğrudan da bu qədər milçək əmələ gələ bilərmi? Bunun səbəbi nədir?
• V.İ.Vernadskiyə görə planetin səthində orqanizmlərin mümkün yayılma sürəti.
Kütləvi surətdə çoxalan orqanizmlərin bir qismi əlverişsiz mühit şəraitinin təsirindən, digər qismi isə başqa heyvanlar tərəfindən məhv edildiyindən onların çox az bir hissəsi cinsi yetkinliyə çatır. Məsələn, bir dəniz tısbağası yüzlərlə yumurta qoyur, lakin bu yumurtalardan çıxan balaların heç də hamısı sağ qalmır. Qida və su çatışmazlığı, habelə yaşayış məskənlərinin məhdudluğu, yaranan rəqabət, yırtıcıların hücumu, xəstəliklər onların yaşamaq qabiliyyətinə mane olur və yaşamaq uğrunda mübarizəyə gətirib çıxarır.
Yaşamaq uğrunda mübarizə. Yaşamaq uğrunda mübarizə dedikdə təkcə açıq şəkildə birbaşa mübarizə deyil, bir növ daxilində, növlər və mühit amilləri arasında olan mürəkkəb, çoxcəhətli münasibətlər nəzərdə tutulur. Darvin yaşamaq uğrunda mübarizənin üç formasını – növdaxili, növarası və əlverişsiz mühitlə mübarizə formalarını ayırmışdır.
Növdaxili mübarizədə fərdlər eyni həyat şəraitinə möhtac olurlar. Bu səbəbdən də növdaxili mübarizə digər mübarizə formaları ilə müqayisədə daha kəskin gedir. Buna misal kimi şam ağaclarının işıq uğrunda mübarizəsini göstərmək olar.
Növdaxili mübarizə
• Şam meşəliyində geniş çətirə malik ağaclar günəş işığının qarşısını kəsir. Onların kök sistemi torpaqdan su və mineral duzları yaxşı sorduğundan digər qonşu şam ağaclarına ziyan vurur.
• Populyasiyanın sıxlığı və qida çatışmazlığı zamanı növdaxili mübarizə daha da kəskinləşir.
Növdaxili mübarizə yalnız fərdlər arasında açıq mübarizədən ibarət olmur. Bəzi hallarda bu mübarizə qarşılıqlı yardım şəklində də ola bilər; məsələn, at ilxılarında balaların birgə yemləndirilməsi və qorunması onların əməkdaşlığını göstərir. Fərdlərin qarşılıqlı yardımı növdaxili mübarizənin kəskinliyini azaldır.
Növlərarası mübarizə ayrı-ayrı növlər arasında gedir. Növlərarası mübarizəyə yırtıcı ilə şikar arasındakı münasibətləri misal göstərmək olar.
Növlərarası mübarizə
(yırtıcı və şikar arasındakı münasibət)
• Yırtıcılarda hücum üçün kəskin hücum vasitələri – iri və iti dişlər, caynaqlar, sürətli hərəkət, qoruyucu davranış formaları, şikarda isə kəskin müdafiə formaları, qoruyucu rəng, qorunmanı nümayişetdirmə və s. xüsusiyyətlər olur.
Əlverişsiz mühitlə mübarizə – yaşamaq uğrunda mübarizənin üçüncü formasıdır. Orqanizmlər daim mühitin quraqlıq, nəmişlik, soyuqluq və bu kimi əlverişsiz təsirlərinə məruz qalırlar. Bu səbəbdən əlverişsiz mühitin təsirinə qarşı onlarda müxtəlif uyğunlaşmalar yaranır; məsələn, quraqlıq bitkilərində su qıtlığının qarşısının alınması üçün bəzən kök daha dərinə gedir, yarpaqlar pulcuğa və ya tikana çevrilir. Bəzi bitkilər (məsələn: sukkulentlər) isə gövdə və ya yarpaqlarına su toplayır.
Tam melumat http://www.e-derslik.edu.az/books/144...
Teqlər.
yaşamaq uğrunda mübarizə, növdaxili mübarizə, növlərarası mübarizə, əlverişsiz mühitlə mübarizə, uyğunlaşmalar, ov sahələri, müxtəlif növlər, növlərin populyasiyaları, yırtıcı şikar, qoruyucu rəng, yaşayış sahəsi uğrunda mübarizə, toxumların yayılması, simbiozlar, ətraf mühitin amilləri, quraqlıqla mübarizə, uyğunlaşma əlamətləri, kök təzyiqi, soyuqla mübarizə,
yasamaq ugrunda mubarize, novdaxili mubarize, novlerarasi mubarize, elverissiz muhitle mubarize, uygunlasmalar, ov saheleri, muxtelif novler, novlerin populyasiyalari, yirtici sikar, qoruyucu reng, yasayis sahesi ugrunda mubarize, toxumlarin yayilmasi, simbiozlar, etraf muhitin amilleri, quraqliqla mubarize, uygunlasma elametleri, kok tezyiqi, soyuqla mubarize,
Информация по комментариям в разработке