Скачать или смотреть Σταύρος Γιαγκάζογλου, Αν. Καθ., Τμ. Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ

Σταύρος Γιαγκάζογλου
Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Η πρόσληψη του αγίου Γρηγορίου Παλαμά στον 20ο αιώνα. Τάσεις και ρεύματα.

Στην παρούσα εισήγηση διερευνούμε τους δρόμους και τους σημαντικούς σταθμούς πρόσληψης της διδασκαλίας του αγίου Γρηγορίου Παλαμά στην εποχή μας. Η λειτουργική μνήμη και αργότερα η συμπερίληψη ορισμένων έργων του Γρηγορίου Παλαμά στη Φιλοκαλία κράτησαν κατά την Τουρκοκρατία ζωντανό το ενδιαφέρον για τον ησυχαστή θεολόγο και αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης. Η έκδοση των έργων του στη Βιέννη από τον άγιο Νικόδημο Αγιορείτη δεν κατέστη δυνατή. Η φιλοκαλική αναγέννηση στη Ρωσία θα οδηγήσει σε μια πρώτη ανακίνηση του ενδιαφέροντος της νεώτερης Ορθόδοξης θεολογίας κατά τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα και κατόπιν στη σταδιακή επαναπρόσληψη της διδασκαλίας του αγίου Γρηγορίου Παλαμά. Κατά τον Μεσοπόλεμο στους κόλπους της νεοσχολαστικής Ρωμαιοκαθολικής θεολογίας εμφανίζεται ένα έντονα αντιπαλαμικό ρεύμα. Το ρεύμα αυτό οδηγεί εν τέλει στην αναζωπύρωση των παλαμικών σπουδών μεταξύ των Ορθοδόξων, οι οποίοι επαναφέρουν δυναμικά στο προσκήνιο τη διδασκαλία του Γρηγορίου Παλαμά σε αντιδιαστολή με τη σχολαστική θεολογία της Δύσης. Η κίνηση αυτή προκάλεσε το ενδιαφέρον της νεοελληνικής θεολογίας για τις παλαμικές σπουδές και την κριτική έκδοση των έργων του Γρηγορίου Παλαμά στη Θεσσαλονίκη. Ωστόσο, κατά τις δεκαετίες του 1970-1980 παρουσιάζεται μια δεύτερη σχολή αντιπαλαμισμού ως συνέχεια και επέκταση της πρώτης. Η κίνηση επιστροφής στους Πατέρες μετά το 1960 στην Ελλάδα διαμόρφωσε μία έντονα αντιδυτική τάση και συνάμα εμφάνισε ένα εκλαϊκευμένο νεοπαλαμικό ρεύμα με έντονα ιδεολογικά στοιχεία, διαμορφώνοντας ένα χάσμα μεταξύ ευχαριστιακής και θεραπευτικής εκκλησιολογίας στη σύγχρονη Ορθοδοξία. Ήδη όμως από τα τέλη του 20ού αιώνα και τις αρχές του 21ου τόσο στη χριστιανική Δύση όσο και στη σύγχρονη Ορθόδοξη θεολογία πραγματοποιείται μια νέα οικουμενική αυτή τη φορά πρόσληψη της διδασκαλίας του Γρηγορίου Παλαμά. Η νεοσχολαστική αντίληψη περί παλαμισμού υπερβαίνεται και πλήθος νέων προσεγγίσεων εμφανίζονται διεθνώς, θέτοντας σε γόνιμο διάλογο τη διδασκαλία του Γρηγορίου Παλαμά με τη σύγχρονη θεολογία.

Stavros Yangazoglou
Associate Professor, Dept. of Theology, School of Theology, National and Kapodistrian University of Athens
The reception of St. Gregory Palamas in the 20th century: tendencies and currents.

The present paper examines the ways in which the teaching of St. Gregory Palamas has been received in our own day, together with the most important landmarks in that process of reception. Liturgical memory and later the inclusion of some of Palamas’s works in the Philokalia kept interest in this hesychastic theologian and archbishop of Thessaloniki alive during the period of Turkish rule. Although the publication of his works in Vienna by St. Nikodimos of the Holy Mountain did not prove possible, the Philokalic renaissance in Russia was to lead to a first expression of interest in Palamas among modern Orthodox theologians in the 19th and early 20th centuries, and then to a gradual re-reception of his teaching. During the inter-war period a strong anti-Palamite current appeared in Roman Catholic neo-scholastic theology. This current ultimately led to a resurgence in Palamite studies among the Orthodox, who dynamically revived Palamas’s teachings to counter the scholastic theology of the West. This movement sparked an interest in Palamite studies among modern Greek theologians, leading to the publication in Thessaloniki of a critical edition of Palamas’s works. However, during the 1970s and 1980s a second anti-Palamite school appeared as a continuation and extension of the first. The return to the Church Fathers that took place in Greece after 1960 created a strong anti-Western tendency and was also marked by a popularised neo-Palamite current with pronounced ideological features, creating a chasm between eucharistic and therapeutic ecclesiology in the contemporary Orthodox Church. Nevertheless, since the late 20th-early 21st century, both in the Christian West and in contemporary Orthodox theology, the teaching of St. Gregory Palamas has been received in a new, ecumenical way. The neo-scholastic view of Palamism is being transcended and numerous new approaches have appeared around the world, sparking a fruitful dialogue between the teaching of Palamas and modern theological views.