Скачать или смотреть अकोले तालुक्यातील अद्भुत पर्यटन

ह्या व्हीडिओत नगर जिल्ह्यातल्या अकोले तालुक्यातील चार प्राचीन अद्भुत शिल्पकलेचा खजिना असलेल्या मंदिरांची ही सफर.
ही आहेत अमृतेश्वर मंदिर, सिद्धेश्वर मंदिर, गंगाधरेश्वर मंदिर आणि टाहाकारीचं जगदंबा माता मंदिर
भारतीय संस्कृतीत नद्यांना मातृत्वाचं स्थान दिलं जातं आणि त्यांच्या उगमाशी संबंधीत एखादे मंदिरही उभारलेले असतं.
असंच एक सुंदर मंदिर रतनगडाच्या पायथ्याच्या रतनवाडीत असलेलं हे अमृतेश्वर महादेव मंदिर.
इथून प्रवरा नदी उगम पावते असं मानलं जातं..
अमृतेश्वर मंदिर हे कळसूबाई हरिश्चंद्रगड वन्यजीव अभयारण्याचा भाग आहे आणि रतनगडाच्या पायथ्याशी आहे.
हे एक गुंतागुंतीचे कोरीवकाम असलेले सुंदर शिवमंदिर १२०० वर्षांहून अधिक जुने असल्याचं मानलं जातं.
मंदिराच्या दरवाजासमोर दोन नंदी आहेत.
मंदिरावरील शिखर अजूनही चांगल्या स्थितीत आहे.
आता हे मदिर भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण विभागाने महत्त्वाचे राष्ट्रीय स्मारक म्हणून घोषित केले आहे.
ह्या मंदिराचे कोरीव काम आणि रचना टिकवून ठेवण्यासाठी वर्षानुवर्ष वेगवेगळ्या काळात त्याचा जीर्णोद्धार करण्यात आल्याचं दिसून येत.
हे अमृतेश्वर मंदिर उत्कृष्ट काळ्या बेसाल्ट दगडापासून बांधले गेले आहे,
मदिरातील शिवलिंग चार महिने पाण्यातच असतं .
मुख्य मदिरच्या बाहेर डाव्या बाजूला एक सुंदर बारव म्हणजे पायर्या असलेली विहीर आहे. पूर्वीच्या जलव्यवस्थापन आणि शास्त्रशुद्ध स्थापत्याचं हे एक अप्रतिम उदाहरण आहे.
मंदिराचा कळस जसा वर आकाशात निमुळता होत जातो तसं बारव जमिनीत खोल जाताना निमुळती होते म्हणून त्यांना मदिराइतकेच महत्व होतं.
अश्या विहीरींचं बांधकाम करताना त्यात सौंदर्यापूर्ण रचना केलेल्या असत.
वर्षभर गावाला पाणी पुरवठा व्हावा अशा पद्धतीचं त्याच बांधकाम काम केलेलं असे.
ह्या जलाशयाचं पावित्र्य टिकावं म्हणून तिथे नियम ही केलेले असत.
बारवांचं पावित्र्य जपण्यासाठी त्यात अनेक लहान मोठे कोनाडे असत आणि त्यात देवतांच्या मूर्ती बसविलेल्या असतात. ह्या कोनड्यांना देवकोष्ठ म्हटलं जात.
आता काळाच्या ओघात अशी मंदिरं, बरव आणि त्याच्या परिसराची भरपूर पडझड होत अलीये.
पण आपण जास्तीत जास्त प्रयत्न करून पुढच्या पिढीसाठी हा सौंदर्यठेवा जपायाला हवा.
===============================
ह्याच अहिल्यानगर जिल्ह्यात अकोले हे गाव प्रवरा नदीकाठी वसलेले आहे.
हे तालुक्याचे ठिकाण असून तिथे मोठी बाजारपेठही आहे,
या अकोले गावात अत्यंत सुंदर अशी दोन प्राचीन दगडी मंदिरे मुद्दाम जाऊन पहावी अशी आहेत. त्यातल हे सिद्धेश्वर मंदिर.
सिद्धेश्वर मंदिरापर्यन्त गाडी जाऊ शकते.
हे सिद्धेश्वर मंदिर साधारणतः १३ व्या शतकातील असावे आणि ते १७८० पर्यंत मातीत गाडले गेले होते. असं सांगितलं जातं.
मंदिराचा मुख्य मंडप , सभामंडप, अंतराल आणि गर्भगृह अशी या मंदिराची रचना आहे.
मंदिराच्या दोन्ही बाजूला उघडे मंडप आहेत.
दोन्ही बाजूंना दाराच्या चौकटीत आश्चर्यकारक अप्रतिम कोरीवकाम आहे.
सध्या असलेले मदिर स्थापत्यशास्त्राच्या दृष्टीने भक्कम असून बर्याेपैकी मुळ स्वरुपात आहे.
या मंदिरांची रचना काहीशी रतनवडीच्या अमृतेश्वर मंदिराशी मिळती जुळती असल्याचं दिसतं.
या दोन्ही मंदिराच्या गाभाराच्या दोन्ही बाजूंनी प्रवेशद्वार आहेत.
गुंतागुंतीच्या असंख्य कलाकृतींनी सजवलेले असे सुंदर खांब आणि आणि खांबांच्या खालच्या भागात देव-देवतांच्या मूर्ती कोरलेल्या आहेत.
बाहेरच्या भितीवरील कोनाड्यांमध्ये अनेक सुंदर प्रतिमा, नाजूक कोरीव काम केलेले स्तंभ, विविध देवदेवतांची आणि यक्षांची शिल्पे, काही पुराणप्रसंग, असा सारा सुंदर खजिनाच कलाकारांनी आपल्या नजरेसमोर मांडून ठेवला आहे.
या मंदिरात श्रावणात महिन्यात उत्सव असतो. अनेक भक्त येथे दर्शनासाठी येतात.
प्रवरेच्या तीरावरचं हे ऐतिहासिक,पौराणिक आणि शिल्पकलेने समृद्ध मंदिर मंदिर अकोले तालुक्याच्या वैभवात भर घालणारे आहे.
मुद्दाम जाऊन पाहण्यासारखे आहे.
-------
सिद्धेश्वर मंदिर पाहिल्यानंतर याच अकोले गावात जवळच असलेलं हे गंगाधरेश्वर मंदिर.
गावातील एका अरुंद रस्त्याने गेल्यानंतर पेठेतल्या एका गल्लीत हे असे विशाल मंदिर आहे.
पुण्यातील पोतनीस कुटुंबाच्या खासगी मालकीचे असलेले हे मंदिर साधारण सन 1782 मध्ये बांधले असा उल्लेख मंदिरात आहे.
या मंदिराच्या बांधकामात राजस्थानी वास्तु शैलीचा आणि कळकरांचा प्रभाव दिसून येतो.
मंदिर सुबक आणि भव्य आहे.
सभामंडपातील जोडखांब आणि त्यांना जोडणार्याु वैशिष्ट्यपूर्ण जोडकमानीची रचना अद्वितीय आहे.
याच्या बांधकामात चुना न वापरता लोखंडी पट्ट्यांचा वापर केलेला आहे.
तिन्ही बाजूच्या शिखरावर शिवाच्या मुद्रा आहेत.
आता काळाच्या खुणा मंदिर आणि परिसरावर दिसू लागल्या आहेत.
हा अकोले तालुका निसर्गाने समृद्ध आहे. सह्याद्रीच्या घाटमाथ्याजवळ असल्याने, हा प्रदेश पावसानेही समृद्ध आहे.
अकोलेपासून २६ किमी अंतरावर टाहाकारी गावात असलेलं हे अप्रतिम कलाकृतींचा खजिना असलेले हे जगदंबा माता मंदिर.
हे भव्य मंदिर आढाळा नदीच्या काठावर वसलेले आहे.
इ.स. १८८० मध्ये ब्रिटिश छायाचित्रकार हेनरी काजीन्स यांनी काढलेल्या या मंदिराच्या छायाचित्त्रात मंदिराचा मुळ कळस दिसतं आहे.
मंदिराचे मुळचे तीनही कळस काळाच्या ओघात कोसळलेले असुन त्याजागी आता असे सिमेंटचे कळस बांधलेले आहेत.
हेन्री कझिन्स यांनी १८८० मधे काढलेला मंदिराचा फ़ोटो.
मंदिराच्या आवारात प्रवेश करताच मंदिराला बाहेरून पूर्वी भक्कम तटबंदी होती हे लक्षयत येत. बाहेरून मंदिराला प्रदक्षिणा घालताना मदिरच्या भिंतीवर वेगवेगळ्या प्रकरच्या थक्क करणार्याम दगडात कोरलेल्या रचना दिसतात.

माझ्या चॅनलला subscribe, like, share करा.
मोबाईल - 9420444969
rupaksane@gmail.com
   / @rupaksane