Gecə gec yatmaq, yuxunun vaxtını pozmaq və 8 saatdan az yatmaq bir çox insanın gündəlik vərdişinə çevrilib. Hamımız bəzən gecə saat 01:00–03:00 arasında yatmağı “adi bir şey” kimi qəbul edirik. Amma mütəxəssislər deyir ki, insan orqanizminin ən vacib bərpa prosesi məhz 23:00–03:00 arasında baş verir və bu saatlarda yatmayanların beyni, hormon sistemi, sinir sistemi və immuniteti ciddi zərər görür. Bu videoda uzman nevroloq Nailə Ələkbərova yuxu çatışmazlığının bədəndə hansı gizli proseslərə səbəb olduğunu geniş şəkildə izah edir.
Gec yatmaq və yuxu çatışmazlığı beynin elektrik aktivliyini pozur. Yuxunun dərin fazası — yəni “delta yuxusu” — beynin məlumatları sıraladığı, təmizlədiyi, yaddaşı möhkəmləndirdiyi mərhələdir. İnsan gec yatanda bu mərhələ ya azalır, ya da tam baş vermir. Nəticədə yaddaş zəifləməsi, diqqət itməsi, səhv etmə ehtimalının artması, əsəb və aqressiya formalaşır. Bir çox insan səhər yorğun oyanmağı stress, vitamin çatışmazlığı və ya təzyiqlə əlaqələndirir, amma bu halın 90%-i məhz yuxu keyfiyyətsizliyi ilə bağlıdır.
Az yatmaq həm də hormonsal sistemi pozur. Kortizol – yəni stress hormonu – gecə saatlarında aşağı olmalıdır ki, bədən dincəlsin. Amma insan gec yatanda kortizol yüksəlir və beyin “gecədir, amma mən həyəcan halındayam” siqnalını alır. Bu, həm psixoloji gərginlik yaradır, həm də ertəsi gün əsəbilik, baş ağrısı, qıcıqlanma, panik, həyəcan və konsentrasiya pozğunluğu ilə nəticələnir. Yuxu çatışmazlığı uzun müddətdə immunitetin çökmesine səbəb olur. Gec yatmaq infeksiyalara qarşı müqaviməti azaldır, bədəndə iltihabı artırır, metabolizmi yavaşladır. Buna görə də gec yatmaq həm kökəlmənin əsas səbəblərindən biridir, həm də şəkər və insulin müqaviməti riskini yüksəldir.
Tədqiqatlara görə, gecə 6 saatdan az yatmaq ürək xəstəlikləri, insult, aritmiya, hipertoniya və damar daralması riskini artırır. Beyin yuxu zamanı hüceyrələrarası zərərli maddələri “yuyub təmizləyir”. Bu proses gec yatanda tam baş vermir və beyin toksinləri toplayır. Bu isə həm erkən yaşlanma, həm də uzun müddətdə neyrodegenerativ xəstəliklər riskini artırır.
Yuxusuzluğun psixoloji təsirləri də çoxdur: depressiya riski artır, emosional partlayışlar yaşanır, motivasiya azalır, qərarvermə bacarığı zəifləyir. Yuxu çatışmazlığı beynin ön hissəsində — qərar vermə və özünə nəzarət mərkəzində — fəaliyyətin azalmasına səbəb olur. Buna görə də gecə gec yatmaq insanı daha impulsiv edir, səhv qərarlara aparır və gün ərzində məhsuldarlığı ciddi şəkildə azaldır.
Bu videoda nevroloq Nailə Ələkbərova həmçinin yuxunun keyfiyyətini artırmaq yollarından da danışır:
– Yatmamışdan 2 saat əvvəl telefon, planşet və monitorlardan uzaq durmaq
– Kofeini axşam saat 18:00-dan sonra qəbul etməmək
– Otağı sərin və qaranlıq saxlamaq
– Yatma saatını sabitləşdirmək
– 8 saatlıq yuxunu həyat qaydasına çevirmək
Əgər siz də hər gün gec yatırsınız, yuxusuz oyanırsınız və gün ərzində yorğunluqdan şikayət edirsinizsə, bu video sizin üçün çox vacibdir. Yuxu — bədənin ən güclü təbii müalicə sistemidir. Onu pozmaq isə bədənin bütün funksiyalarını çökdürür.
Информация по комментариям в разработке