Скачать или смотреть ការកកេីតជីវិតលេីភពផែនដី សេង​ ឌីណាRFI

ដំណើរការកំណើតជីវិតលើភពផែនដី និងការផុតពូជនៃសត្វដាយណូស័រ

ភពផែនដីកើតមានឡើងប្រហែល ៤.៦ ពាន់លានឆ្នាំមុន។ នៅដើមគេ ភពនេះជាកន្លែងក្តៅខ្លាំង ពោរពេញដោយភ្នំភ្លើង កាំរស្មីអាកាសធាតុ និងឧស្ម័នពុលៗ ដែលមិនអាចឱ្យជីវិតរស់នៅបាន។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីពេលវេលាយូរ សីតុណ្ហភាពបានត្រជាក់ចុះ ទឹកចាប់ផ្តើមកើតមាន និងបរិយាកាសចាប់ផ្តើមមានស្ថេរភាព។

ប្រហែល ៣.៨ ពាន់លានឆ្នាំមុន ជីវិតដំបូងបំផុតបានកើតមានក្នុងទម្រង់ជាមីក្រូអង្គជីវៈ (microorganisms) ដូចជា បាក់តេរី។ ជីវិតដំបូងទាំងនេះរស់នៅក្នុងសមុទ្រ ហើយមិនត្រូវការអុកស៊ីសែន។ ក្រោយមក មានមីក្រូអង្គជីវៈមួយចំនួនអាចប្រើពន្លឺព្រះអាទិត្យដើម្បីបង្កើតអាហារ (photosynthesis) ដែលបណ្តាលឱ្យអុកស៊ីសែនចាប់ផ្តើមកើនឡើងក្នុងបរិយាកាស។

ការកើនឡើងនៃអុកស៊ីសែននេះ គឺជាចំណុចសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការវិវត្តន៍នៃជីវិត។ វាបានអនុញ្ញាតឱ្យកើតមានសត្វ និងរុក្ខជាតិដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធស្មុគស្មាញជាងមុន។ ប្រហែល ៥៤០ លានឆ្នាំមុន មានព្រឹត្តិការណ៍មួយហៅថា “ការផ្ទុះកាំប្រៀន (Cambrian Explosion)” ដែលជីវិតប្រភេទផ្សេងៗកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅក្នុងសមុទ្រ។

បន្ទាប់មក ជីវិតចាប់ផ្តើមឡើងមករស់នៅលើដី។ រុក្ខជាតិគឺជាអង្គជីវៈដំបូងដែលអាចរស់នៅលើដី បន្ទាប់មកមានសត្វសត្វឥតឆ្អឹងខ្នង សត្វមានឆ្អឹងខ្នង និងចុងក្រោយគឺសត្វល្មូន (reptiles)។ ក្នុងចំណោមសត្វល្មូនទាំងនោះ សត្វដាយណូស័រ បានក្លាយជាសត្វដ៏អស្ចារ្យបំផុត។

សត្វដាយណូស័រ បានបង្ហាញខ្លួនប្រហែល ២៣០ លានឆ្នាំមុន ហើយគ្រប់គ្រងផែនដីអស់រយៈពេលជាង ១៦០ លានឆ្នាំ។ ពួកវាមានទំហំ និងទម្រង់ផ្សេងៗគ្នា មានទាំងសត្វស៊ីសាច់ និងសត្វស៊ីស្មៅ ហើយរស់នៅទាំងលើដី ទឹក និងអាកាស (តាមរយៈសត្វដែលអាចហោះបាន)។

ទោះជាសត្វដាយណូស័រមានអំណាចខ្លាំងក៏ដោយ ប្រហែល ៦៦ លានឆ្នាំមុន បានកើតមានហេតុការណ៍មហន្តរាយធំមួយ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជឿថា អាចម៍ផ្កាយដ៏ធំមួយបានបុកផែនដី បង្កឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុយ៉ាងខ្លាំង ព្រមទាំងភ្នំភ្លើងផ្ទុះជាបន្តបន្ទាប់។ ពន្លឺព្រះអាទិត្យត្រូវបានរាំងស្ទះ សីតុណ្ហភាពធ្លាក់ចុះ និងខ្សែសង្វាក់អាហារត្រូវបានបំផ្លាញ។

ជាផលវិបាក សត្វដាយណូស័រភាគច្រើនបានផុតពូជ។ ទោះយ៉ាងណា មិនមែនជីវិតទាំងអស់បានបញ្ចប់ទេ។ សត្វខ្លះ ដូចជាសត្វបក្សី (ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាវង្សកូនចៅដាយណូស័រ) និងសត្វថនិក បានរស់រានមានជីវិតបន្ត ហើយបន្តវិវត្តរហូតដល់សត្វ និងមនុស្សនៅសម័យបច្ចុប្បន្ន។

ជាសរុប កំណើតជីវិតលើភពផែនដី និងការផុតពូជនៃសត្វដាយណូស័រ បង្ហាញឱ្យឃើញថា ជីវិតមានការផ្លាស់ប្តូរ និងវិវត្តន៍ជានិច្ច តាមបរិស្ថាន និងព្រឹត្តិការណ៍ធម្មជាតិធំៗ ដែលបង្កើតប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាងវែងឆ្ងាយរបស់ភពផែនដី។