Скачать или смотреть Symphony, No. 51 | Kỷ Vật Cho Em (The War Souvenirs) | Phạm Duy

00:00 Intro - Movement 1
03:53 Movement 2
07:53 Movement 3

Câu chuyện về sự ra đời của "Kỷ vật cho em" không bắt đầu bằng những nốt nhạc, mà bắt đầu từ những vần thơ đầy mùi thuốc súng và một thực tại tàn khốc của cuối thập niên 60.

Những vần thơ từ chiến trường
Câu chuyện khởi đầu với một người lính trẻ tên là Linh Phương. Giữa những ngày tháng khốc liệt nhất của cuộc chiến, ông nhận được bức thư từ người yêu phương xa. Trong thư, cô gái hỏi một câu hỏi vừa ngây thơ, vừa chất chứa hy vọng: "Mai này chiến tranh kết thúc, anh sẽ mang gì về cho em?".

Đứng giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, câu hỏi ấy như một vết dao cứa vào lòng người lính. Ông cầm bút viết bài thơ "Để trả lời một câu hỏi" như một lời đáp trả phũ phàng cho thực tại: không có lụa là, không có quà cáp lấp lánh, mà chỉ có những mất mát hiện hữu.

Cuộc gặp gỡ định mệnh với Phạm Duy
Bài thơ sau đó được đăng trên một tờ báo văn nghệ tại Sài Gòn. Khi nhạc sĩ Phạm Duy tình cờ đọc được, ông đã sững sờ. Giữa một rừng những ca khúc lúc bấy giờ thường mang màu sắc lý tưởng hoặc trữ tình lãng mạn, thì những câu thơ của Linh Phương lại như một gáo nước lạnh tạt vào mặt người nghe:

"Anh trở về trên đôi nạng gỗ... Anh trở về hòm gỗ cài hoa"

Phạm Duy nhận ra đây không chỉ là một bài thơ, mà là hơi thở của cả một thế hệ. Ông bắt tay vào phổ nhạc, đặt tên lại là "Kỷ vật cho em". Ông giữ gần như nguyên vẹn lời thơ, nhưng thêm vào đó một giai điệu đầy ám ảnh, lúc thì thầm như lời tự sự, lúc lại bùng nổ như tiếng thét xé lòng.

Tiếng hát Thái Thanh và nỗi chấn động Sài Gòn
Khi ca khúc được hoàn thiện, người đầu tiên thể hiện nó chính là danh ca Thái Thanh. Tại phòng trà, khi những nốt nhạc đầu tiên vang lên cùng giọng hát liêu trai của bà, cả khán phòng như lặng đi. Người ta kể rằng, nhiều khán giả đã bật khóc nức nở ngay tại chỗ.

Hình ảnh người lính trở về trên "chiếc xe lăn" hay trong "hòm gỗ" đã chạm đến nỗi sợ hãi và đau đớn sâu thẳm nhất của mỗi gia đình có người thân đang ở chiến tuyến. Bài hát lan đi nhanh chóng như một vệt dầu loang, từ những quán cà phê vỉa hè đến các phòng trà sang trọng.

Số phận của một bài hát "quá thực"
Chính vì sự chân thực đến mức tàn nhẫn ấy, bài hát đã tạo nên một làn sóng tranh luận dữ dội. Chính quyền lúc bấy giờ vì lo ngại nó làm suy giảm tinh thần binh sĩ đã ra lệnh cấm phát hành bài hát trên đài phát thanh.

Nhưng lệnh cấm không thể ngăn được sức sống của nó. Người ta vẫn tìm cách nghe, vẫn hát thầm, vì "Kỷ vật cho em" đã vượt qua khuôn khổ của một tác phẩm nghệ thuật để trở thành một nhân chứng lịch sử, ghi lại nỗi đau chia lìa và khát vọng hòa bình cháy bỏng của một thời kỳ đầy biến động.