Скачать или смотреть पहिल्या होळीला खेळे कसे बाहेर पडतात | sankasur | संकासूर | Shimga kokan | Guhagar Sankasur

संकासुर हा कोकणातील शिमगोत्सवातील प्रमुख आणि पूज्य पात्र असून, त्याची वेषभूषा, पौराणिक कथा, आणि उत्सवातील भूमिका कोकणातील लोकपरंपरेत विशेष महत्वाची आहे.
पौराणिक कथा आणि मूळ
संकासुर, ज्याला शंकासूर असेही म्हणतात, हा पौराणिक दृष्ट्या राक्षस मानला जातो. पुराणांनुसार, त्याने वेद चोरले होते आणि विष्णूच्या मत्स्यावतारामुळे त्याचा वध केला गेला. तथापि, कोकणात संकासुर किंवा शंकासूराला खलनायक मानले जात नाही; तो बहुजन समाजाला वैदिक शास्त्रांचा ज्ञान पोहोचविणारा आणि आदर पाहिजे असा राजा मानला जातो. स्थानिक लोक त्याला काही ठिकाणी श्रीकृष्णाचा अवतार, ग्रामदेवीचा दूत किंवा गावाचा रक्षक मानतात, आणि त्याला केवळ राक्षस म्हणून नव्हे तर पूजनीय पात्र म्हणून आदर दिला जातो

संकासुराचा वेष वर्णन: तो काळ्या वेशात, शंकू आकाराच्या मुखवट्यासह, पांढऱ्या भस्माच्या पट्टे आणि लांब पांढरी दाढी असलेला असतो. कंबरेवर सुमारे ४ किलो वजनाचा घुंगरांचा पट्टा असतो. हातात दोऱ्याचा किंवा चामड्याचा वेढा असतो, आणि तो नृत्य करत गावाभोवती फिरतो. पारंपरिक खेळात संकासुराच्या वेषीचा मार घेणे हे आशीर्वाद मानले जाते

कोकणातील शिमगोत्सवातील भूमिका
कोकणातील शिमगोत्सव ही होळीच्या सणाची खास वैशिष्ट्यपूर्ण रूपरेखा आहे. संकासुर ह्या उत्सवात पुरुष पात्रांच्या वेशभूषेतून गावातून फिरतो. त्याचा आगमन उत्सवात उत्साह निर्माण करते. तो गणपतीच्या आधी नाचतो, यामुळे त्याला विशेष स्थान प्राप्त आहे. स्थानिक देवतांसह पालख्या गावाभोवती फिरताना तो लोकांना आशिर्वाद देतो आणि त्याच्या वेषीचा मार खाणे लोकांसाठी शुभ मानले जाते

संकासुरासोबत इतर पारंपरिक कला सुद्धा सादर केल्या जातात, जसे की काठखेळ, गोमु किंवा मोराची पिसे घेऊन नर्तक नाचतात, तसेच मृदुंग वा इतर वाद्यांच्या सहाय्याने त्याच्या खेळाची लयबद्धता वाढवली जाते. या सणात प्रमुख कार्य ही शेती करणाऱ्या समाजाचा सहभाग आहे; ते गावोगावी जाऊन संकासुराचे खेळ करतात आणि नंतर यावरून शिधा किंवा दक्षिणा मिळते

संकासुराला नवस बोलण्याची प्रथा
संकासुराला नवस बोलणे ही कोकणातील रूढी आहे. शिमगोत्सवादरम्यान केलेला नवस भविष्यातील वर्षात पूर्ण केला जातो. या नवसातील साजरा करण्याच्या पद्धतीमध्ये साध्या गुळ-खोबऱ्याचे, नारळाचे तोरण, किंवा खेळ्यासाठी जेवणाचा समावेश असतो

संकासुराचा उत्सव फाल्गुन शुक्ल पंचमीपासून होळी पौर्णिमेपर्यंत चालतो, आणि त्यादरम्यान गावातील लोक परंपरेनुसार या खेळांची तयारी करतात. त्याच्या लोकप्रियतेमुळे आजही मुंबईसह इतर ठिकाणांवर कला सादर करणारे कलाकार कोकणात येतात आणि पारंपरिक खेळ सादर करतात

सारांशात, संकासुर हा कोकणातील शिमगोत्सवाचा एक महत्त्वपूर्ण आणि पूज्य पात्र आहे, ज्याच्या आगमनामुळे उत्सवात वेगळी ऊर्जा आणि आनंद येतो तसेच तो स्थानिक संस्कृती आणि पौराणिक पारंपरिक कलेशी घट्टपणे बांधलेला आहे