Бүгінгі талқылайтын тақырып : «ШАҚАН ШЕРІ» МҰХТАР МАҒАУИН
Тақырыбы: Жолбарыс перісі
Жанры: роман
Роман идеясы: Ұрпақтың кек қумай, еңсесін түсірмей, ұлттық құндылықтарды ұлықтап, қазақ халқының қасиетін арттыруға айтвлғанын қалайды.
Композициялық талдау:
Басталуы: Тұтқындағы шері(эпилог)
Байланысуы: Шақанның бақытты отбасы
Дамуы: Жолбарыстың шабуылы. Отбасынан айырылған Шақан. Шиеленісуі: Кек қуған Шақан. Шақанның шөнжікті асырауы. Ауылда болған оқиға
Шарықтау шегі: Шақан мен шөнжіктің кездесуі
Шешімі: Шерінің қолға түсуі
Кейіпкерлері:
Шақан- қайратына,қажырына сенген ешкімге ырық бермеген асау жанның салқам бітімі. Сол жақ бетте самайдан иекке түскен бұжыр-тыжыр терең, үш қатар тыртық. Қиығы кеміс, ызалы шегір көз шапыраштана түйіледі. Ұрты да жырық. Аппақ, өткір сойдақ тісі жарқырап тұр. Адам шошытарлық. Арбиған саусақ, бұлшықты мойын кең иық, зор кеуделі, еңсегей бойлы.Масақ мергеннің ұлы, өзі аңшы.
Шəркі тілмаш- орысша киінген, тақиялы.
Мəртебелі Төре- шашы ерапайсыз өсіп кеткен, түйенің шудасындай иығына түседі. Бірақ сабалақ емес, майлап, сəндеп, артына қайыра тарап қойған. Бет- аузы түгел түк. Мұрты оқтаудай, сақалы күйектей, сақал-мұрт та, ұзын шаш та сап-сары. Төренің өзі де сардар.Өңі ғана емес, киімі ле. Екі иығы алтынды желек саудыраған оқалы,алақандай тақта. Омырау сары ала шынжыр, тіпті түймелерге дейін сары.
Жалтақ Жантай- кемиек, талпақ танау, тайқы маңдай, Шақанның ата-туысы. Ажар- Сəменнің анасы,Шақанның сұлу жүзді əйелі.
Сəмен- бес жаста, Шақан мен Ажардың баласы. Көйлегі шелтек,тұлымы жалбыраған. Жүні үрпиген,сарғыш кенеп көйлек, үстінен кəзекейін киген. Құба мерген- кіндік əке,еңсегей бойлы, арық.
Қара батыр- нағашы ағасы.
Меңсұлу- Шақан ұнатқан қыз. Нəзік бітімді, үлбіреген дөңгелек жүз, қара көз, шашы ұзын.
Атабек- Меңсұлудың əкесі, əңгімешіл адам.
Тоқай мерген-тарғыл тонды,Жалтақ Жантайды өлтірген жан.
Романның 1-2 тарауы. Бастау. Қамыстағы үй маңызды деректеріне тоқталайық:
Бүкіл халық "жолбарыс жүректі Шақан-Шері" деп атайды.
Төре Шақанға Жалтақ Жантайды өлтірді, Кенесары ханға қосылды, маған құрмет көрсетпеді деп жала жабады.
Аңшы атасының екі үйір жылқысы, бір келе түйесінен қалғаны - қара бура мен кер жорға ат.
Биылғы қысты өткеріп, жаз шыға жалайырға - нағашыларыма барам деп жоспарлайды.
Ажар екеуі Жезтырнақ туралы, батырлар туралы сөз етеді.
Қапшағайдың қамысы үлкен. Іленің екі өңірі - толған құс, әсіресе қаршыға көптеп кездеседі.
Жер атаулары: Жиделі-Байсын, Талғар, Қапшағай, Іле, Балқаш, Алматы, Қаскелең.
Батырлар: Өтеген, Ағыбай, Саурық
Жырау: Ақтамберді аты аталады.
Шақанның қыстауына қала тесірген, жерін тартып алып малын талауға салған аг патшаның сенімді нөкері - Жантай.
Шақанның әндетіп отырағны: «Қырғауылы қызыл екен, құйрық жүні ұзын екен...»
Жолбарыстың сипаты: «Құлағы жылмиған, езуі ақсиып, шегір көздерінен көкшіл ұшқын атқан көлденеңдей келеді. Ала жыландай шиырылған ұзын құйрығымен қос бүйірін кезек соғып, құныса тағандап, ышқына өксіді.»
Жазушы аңшылық пен мергендікті Қамбар батырды еске алу арқылы жалғастыра жазады.
Ағайынның ақырғы сөзі:«Өткен оңалмайды,берік бол». Нағашының соңғы сөзі:«Еркексің ғой, Шақан, есіңді жи!»
Кіндік әке Құба мерген мен нағашы аға Қара батыр Іленің иен жағасында, қопалы қамыс ығында қалған тұл үйге бір шамада қайтып оралды. Қаралы қос иесіз болып шықты. Мақамына келтіріп құран оқыған- Қара батыр.
Информация по комментариям в разработке