«Қабоҳатга қўйилган тузоқ» — «Ўзбектелефильм» студияси томонидан суратга олинган ва титрларда очиқ ёзилганидек, 1990 йилда яратилган, аник воқеаларга асосланган драматик телефильмдир. Асар ўз марказига оддий бир оила тақдирини қўяди: ҳалол меҳнат билан тирикчилик қилаётган киши-айол, уларнинг орзу-умидлари ва шу орзуларни бир зумда ағдариб юбориши мумкин бўлган васваса, мансаб ва пул ҳирси. Фильм номидаги «тозоқ» — бу жиноятнинг ўзи эмас, балки унга олиб кирувчи қадамма-қадам психологик силжишлар, беэътиборлик ва «бир мартадан ҳеч нима бўлмас» деган ўйлар занжиридир. Картина айнан шу занжирни синчиклаб очиб беради.
Асосий қаҳрамон Шодмон (Шавкат Насипов) — меҳнаткаш, аммо ўз қўлида борга шукр қила олмай қолган йигит. Турмуш ўртоғи Гули (Анзират Умарова) эса оила қўрғонини асрашга уринади, муҳаббат ва бурч ўртасида қалқиб қолади. Қосим (Баҳрулло Раҳимов) — атрофдаги «таниш-билишлар»дан бири бўлиб, Шодмонни «осон йўл»га чорлайди, манфаатни ақлдан устун қўйиш қандай оқибатга олиб келишини ўзи билмаган ҳолда унга «йўлбошчи» бўлади. Титрларда кўринадиган яна бир қаҳрамон — Нотаниш (Зуфар Райимов): у тузоқни тутадиган ва қўйилган тузоққа тушишга шайтоннамо ишора берувчи рамзий образ сифатида намоён бўлади. Она (Зуҳра Турғунбойева) ва Ота (Абдужаббор Каримов) қаҳрамоннинг виждони, тарбия ва қадриятлар овозини ифодалайди — уларнинг ҳар бир огоҳлантириши драматик кучни оширади.
Фильм режиссураси Баҳодир Аҳмедовга мансуб бўлиб, саҳналаштиришда Марат Солиевнинг операторлик вижёни катта ўрин тутади: қоронғи интерьерлар, узоқ пландаги сукутли қияфалар, тунги ёғдулардги силуетлар — буларнинг барчаси ички инқирозни, қаҳрамон онгини ўпқабосар қоронғиликка айланиш жараёнини кўрсатади. Ровза Ҳакимова бошчилигидаги товуш режиссураси танланган мусиқа ва атроф-муҳит шовқинларини иштирокчига яқин олиб келади: калитнинг ғижирлаши, қадам товуши, телефон қўнғироғи — барчаси «тузоқ»нинг секин-аста ёпилиб бораётган ҳалқасига айланади.
Сценарий жиноятни тасвирлашдан кўра жиноятгача бўлган йўлни ёритади. Шодмон аввалига оиласи учун «яхши ҳаёт»ни моддий бойлик билан тенг қўяди; кейин «бир марта» деган баҳона билан қонунни четлаб ўтишга рози бўлади; сўнгра «ҳеч ким билиб қолмайди» деган ўй уни яна бир қадам олға — қайтариб бўлмас хатога етаклайди. Шу жараёнда Гулининг кўз ёши, Онаси ва Отасининг хомуш қараши, болаларнинг содда саволлари намоён бўлади; аммо қаҳрамон бу ишораларни кеч англайди. Фильм томошабинни ҳеч бир «асоссиз ёмон» ёки «мутлақо яхши» туйғусига тортмайди — инсоннинг ичкарисидаги икки куч: виждон ва ҳирс тўқнашувини кўрсатади.
Ижро жиҳатидан, Шавкат Насиповнинг ўйини реалистик: у катта «пафос»дан қочиб, кўз, юмшоқ мимика ва қисқа жумлалар орқали ботиний тартқишини етказади. Анзират Умарова образидаги Гулида эса сабр ва изтироб бирлашади — у эрга ҳамдўст, аммо ҳақиқатни айтмай қўймайдиган ҳалол хотин тимсоли. Баҳрулло Раҳимов ижро этган Қосим «ёлғон мурувват»нинг жонли кўриниши: «сени ўйлабман» деган ниқоб остида ўз манфаатини кутган ва дўстини ҳалокатга яқинлаштирган одам.
Картинадаги ахлоқий тезислар титрлардаги «Филм аник воқеаларга асосланган» деган жумла билан янада оғирлашади: бу — бугунги кун билан ҳамоҳанг огоҳлантириш. Осон пул, осон ёлғон, «ҳамма шуни қилади» деган баҳоналар ўртача инсонни ҳам жиноятга етаклаши мумкин. Асар бу жараённи нафақат шахсий фожиа, балки оила, маҳалла, жамият ишончи учун ҳам хавфли бўлган касаллик сифатида кўради.
Тасвирлаш услуби 80–90-йиллар «Ўзбектелефильм» драмаларига хос: сукут, узуқ-узуқ репликалар, камеранинг қаҳрамон ортидан тинмай юриши орқали психологик таранглик яратилади. Монтаж (исмлари титрларда) ортиқча «ҳайдов»сиз, саҳна ичидаги паузаларни асраб, томошабинни ҳукм чиқаришга шошмай, вазиятни ҳис этишга чорлайди. Костюм ва декордаги соддалик ҳам мавзуни ҳаётга яқинлаштиради: уёвдаги оддий хонадон, буёвдаги иш хоналари, бир бурчакда ғижим-квита қоғоз — барчаси ҳаётдан олинган манзаралар.
Нима учун бу фильмни кўриш керак? Биринчидан, у инсон танловининг чуқур психологиясини беради: ёмонлик кўпинча «яхшилик ниқоби»да келиши, тузоқ эса баъзан энг яқин кишилар гапидаги ёлғон тасаллидан бошланишини кўрсатади. Иккинчидан, у оилавий мулоқотнинг қимматини эслатади: вақтинида айтиб қўйилган бир оғиз рост сўз бутун фожиани олдини олиши мумкин. Учинчидан, 90-йиллар ўзбек теледраматургиясининг услубини, актёр мактабини, камера маданиятини хис этиш учун ҳам қимматли манба.
Хулоса қилиб айтганда, «Қабоҳатга қўйилган тузоқ» — бу фақат жиноят ҳақида эмас, виждонни сақлаб қолиш ҳақидаги фильм. У ҳар бир томошабинга «бир мартадан ҳеч нима бўлмайди» деган ўй ортида қандай дарзлар яширинганини кўрсатади ва инсонни ўз қадамларини қайта ўлчашга ундайди.
Информация по комментариям в разработке