Скачать или смотреть „PRL: teatr studencki i inny” | „Śmierć na raty – teatr studencki a zmierzch PRL”

„Śmierć na raty – teatr studencki a zmierzch PRL” - dziewiąty wykład prof. Tadeusza Kornasia z cyklu "PRL: teatr studencki i inny” w Instytucie Teatralnym im. Z. Raszewskiego
________
Po wprowadzeniu stanu wojennego teatr studencki przeżywał głęboki kryzys. Zlikwidowano wszystkie środowiskowe festiwale – pierwszy (Krakowskie Reminiscencje Teatralne) odbył się dopiero w marcu 1983 roku. Niektóre z teatrów straciły wtedy swoje siedziby czy miejsca prób. Dla wielu grup wprowadzenie stanu wojennego było równoznaczne z końcem istnienia. Rozpierzchła się też wierna publiczność teatrów studenckich.

Historia zjawiska nazywanego niegdyś teatrem alternatywnym powoli rozpadała się na historie poszczególnych grup, które, choć przetrwały, w zasadzie przestały tworzyć jednolite środowisko. Brakło rytmu wspólnych dążeń i poszukiwań, regularnych spotkań, wymiany światopoglądowej, chłonnej widowni. Powstawały wciąż bardzo ciekawe spektakle tworzone przez Teatr Ósmego Dnia, Akademię Ruchu, Provisorium, Scenę Plastyczną KUL i inne grupy, lecz coraz częściej były to działania we własnym imieniu, nie tworzące już tożsamości całego ruchu młodego teatru.

W przypadku najmłodszych grup coraz wyraźniej zacierała się różnica między teatrem studenckim a amatorskim. Gdy w 1985 roku wznowiono festiwal studenckich teatrów debiutujących Start, okazało się, że dla większości teatrów balast tradycji teatru studenckiego był już tylko zbędnym i niepożądanym ciężarem. W 1989 roku w ogóle usunięto z nazwy festiwalu słowo „studencki”, a podczas otwartej festiwalowej dyskusji padły słowa: ”starzy nie mogą nas dziś zrozumieć, bo żyją wspomnieniami i dzień dzisiejszy porównują do przeszłości”. Przerwane zostały międzypokoleniowe więzy, które przez ponad trzy dekady stanowiły o ciągłości ruchu.

Te i inne jeszcze przyczyny spowodowały zamieranie ruchu teatru studenckiego. Określenie „śmierć na raty”, które użył jako pierwszy Lech Śliwonik, chyba najlepiej oddaje trwający prawie dekadę proces zamierania wspólnoty środowiskowej. Ten rozpad zapoczątkował stan wojenny, a zakończyła transformacja ustrojowa w 1989 roku.