Скачать или смотреть Bir Gözü Yukarı, Diğeri Aşağı Bakan Canlı: Çilek Kalamar’ının Evrimsel Mantığı

Strawberry squid (Histioteuthis heteropsis), derin denizin alacakaranlık kuşağında (yaklaşık 200–1000 m) evrimleşmiş en çarpıcı görsel adaptasyonlardan birine sahiptir: biri büyük biri küçük iki asimetrik göz. Bu durum bir “kusur” değil, doğrudan çevresel ışık koşullarına verilmiş biyolojik bir cevaptır. Büyük ve tüp şeklindeki sol göz yukarı doğru bakar; yüzeyden süzülen zayıf ışığı maksimum düzeyde toplamak için özelleşmiştir. Bu sayede üstten geçen avların oluşturduğu siluetleri algılayabilir. Üstelik bu gözde sıklıkla bulunan sarımsı lens, avların biyolüminesansla oluşturduğu kamuflajı filtreleyerek kontrastı artırır. Yani göz, yalnızca “görmek” için değil, yanlış bilgiyi ayıklamak için de evrimleşmiştir.

Buna karşılık sağ göz belirgin biçimde daha küçüktür ve aşağı doğru bakar. Derinliğin arttığı, neredeyse tamamen karanlık olan alt su kütlesinde klasik görüş işe yaramaz. Burada önemli olan şey ışık değil, ani ışık patlamalarıdır. Küçük sağ göz, av ya da yırtıcıların ürettiği biyolüminesans sinyallerini tespit etmeye odaklanmıştır. Bu çift yönlü görsel sistem sayesinde kalamar, hem yukarıdan gelen potansiyel avı izler hem de aşağıdan yaklaşabilecek tehditleri erken fark eder. Enerjinin son derece sınırlı olduğu derin deniz ortamında, iki gözün farklı görevler üstlenmesi metabolik açıdan da son derece verimli bir çözümdür.

Derin denizde hayatta kalmak yalnızca av bulmakla değil, av olmaktan kaçınmakla da ilgilidir. Strawberry squid’in parlak kırmızı rengi bu noktada devreye girer. Kırmızı dalga boyları derin denize ulaşamadığı için bu renk, pratikte siyah gibi görünür ve mükemmel bir kamuflaj sağlar. Ayrıca vücut boyunca dağılmış küçük ışık organları (fotoforlar), alttan gelen zayıf ışığı taklit ederek kalamarın siluetini bozar; bu strateji “counter-illumination” olarak bilinir.

#holidayswithyoutube #StrawberrySquid #biregehanvarmis