Təndir çörəyi
Min illər boyu nəsildən-nəsilə keçən çörəkbişirməni Azərbaycanda el sənəti adlandırırlar. Azərbaycanlıların gündəlik qida rasionunda xüsusi çəkiyə malik olan çörək ən müqəddəs nemət sayılır.
Folklorumuzda çörəklə bağlı müxtəlif atalar sözləri, aforizmlər, bayatılar, qarğışların olması təsadüfi deyil.
Azərbaycanda çörək daha çox buğda unundan bişirilir. Bəzən isə xəmirə buğda unu ilə yanaşı arpa, düyü və digər un növlərindən də qatırlar. Əksər çörək məmulatları narın və yaxşı üyüdülmüş undan hazırlanır. Üyüdülmə nəticəsində unun tərkibində nişasta və yapışqandan başqa, taxıldan əsər-əlamət qalmır
Çörək bir qayda olaraq təndirdə, çuqun və gil saclarda, həmçinin, xüsusi soba və kürələrdə bişirilir.
Azərbaycanda forma və dadına görə müxtəlif çörək növləri var. Bunlara ağ çörək, səngək, yuxa, lavaş, fətir, xamralı, ləzgi çörəyi, kəpək çörəyi və başqalarını misal göstərmək olar. Daha çox yayılan çörək növləri isə təndir çörəyi və sacda hazırlanan lavaşdır.
Azərbaycanın bir çox bölgələrində öz dadı və ətri ilə məşhur olan təndir çörəyinin özünəməxsus hazırlanma qaydası da var. Beləki, ilk olaraq xəmir yoğrulur və acımağa qoyulur. Xəmir acıdıqdan sonra kündə şəklində kəsilir. Kündəyə uzunsov və ya dairəvi forma verilir, üzəri müxtəlif naxışlarla bəzədilir. Bişirilmədən öncə təndir çörəyinin üzünə yumurta sarısı və yaxud ayran, bəzən isə zəfəran çəkilərək təndirə yapılır.
Təndir qalanandan sonra əvvəlcə adəti üzrə qaralır, sonra isə aşağıdan yuxarıya doğru ağarmağa başlayır. Tam ağarıb qurtaran kimi təndir həddindən artıq isti və ya qızmar olduğundan çörəyi tez yapmırlar, az gözləməli olurlar, yoxsa o saat çörək küt gedər.
Çörəkbişirmənin əsasını təşkil edən təndirlər barədə çox danışmaq olar. Onlar öz quruluşunu ta qədimdən indiyəcən dəyişməyərək hal-hazırda da istifadə olunur.
Əsasən Yaxın Şərq, Orta Asiya və Qafqaz xalqları arasında geniş yayılmış təndirin tarixi Neolit dövründən, oturaq həyatın mövcud olduğu vaxtdan başlayır. Alimlər «təndir» sözünun qədim türk xalqlarına (şumerlərə) məxsus olduğunu qeyd edirlər.
Müasir zəmanədə çörəkbişirmə sahəsində müxtəlif texnologiyalardan istifadə olunsa da, əcdadlarımızdan qalan təndirə çörək yapmaq ənənəsi indi də yaşadılmaqdadır.
Təndirdə bişən çörəyin öz dadı, öz ləzzəti var. Təndir çörəyi bişirilən məhəllənin yanından ötüb keçən hər bir adam onun qoxusunu duymalıdır. Adətə görə, təndirdən çıxan ilk çörəyi uşaqlara, evin qonağına vermək xeyir-bərəkət, ruzi gətirər.
Ümumiyyətlə, isti təndir çörəyinin dadına görə tayı-bərabəri yoxdur. Təsadüfi deyil ki, təndir çörəyini Azərbaycana gələn turistlər də çox xoşlayırlar.
Çörək əvəzolunmaz bir nemətdir. Qonaq gedilən hər yerdə süfrəyə birinci çörək gətirirlər. Çünki çörək süfrələrin şahıdır. Çörək elin varı, elin sərvətidir.
Информация по комментариям в разработке