Скачать или смотреть ชาติมีภพเป็นปัจจัย ตามเหตุปัจจัยที่พระพุทธเจ้าตรัส ปฏิจจสมุปบาท มหานิทานสูตร ฟังธรรมะ

สรุปหมวด ชาติมีภพเป็นปัจจัย 1-20
1 ชาติมีภพเป็นปัจจัยคืออะไร
อธิบายภาพรวมของหมวดนี้ว่าพระพุทธเจ้าทรงชี้ให้เห็นว่า ชาติไม่เกิดลอย แต่ต้องอาศัยภพเป็นฐานรองรับ จึงทำให้การเกิดเป็นอย่างนั้นอย่างนี้เกิดขึ้นได้ และเมื่อมีชาติแล้ว ย่อมเปิดทางให้ความแก่ความตายและความทุกข์เดินต่อไป
2 ภพในพระสูตรหมายถึงฐานรองรับความเกิด
อธิบายว่าคำว่าภพไม่ได้หมายถึงสถานที่อย่างเดียว แต่หมายถึงสภาพหรือฐานที่ทำให้ความเป็นอย่างหนึ่งตั้งขึ้นได้ เมื่อมีภพจึงมีพื้นที่ให้ชาติปรากฏ และจึงเห็นเหตุปัจจัยชัดว่าผลตั้งอยู่บนเหตุ
3 ภพมีสามอย่างตามพระสูตร
สรุปภพสามหมวดที่พระสูตรระบุชัดคือ กามภพ รูปภพ อรูปภพ เพื่อบอกว่าภพครอบคลุมตั้งแต่ระดับหยาบไปถึงละเอียด และทุกระดับยังอยู่ในระบบเหตุปัจจัยเดียวกัน
4 กามภพคือภพที่ผูกกับความเพลิดเพลิน
อธิบายว่ากามภพเป็นภพที่ชีวิตยังถูกแรงดึงจากความพอใจ ความอยาก ความติดใจ ทำให้ความเป็นอย่างหนึ่งตั้งขึ้นง่ายและวนง่าย เป็นฐานให้ความเกิดและการเสื่อมเดินต่อ
5 รูปภพคือภพที่ละเอียดขึ้นแต่ยังเป็นภพ
อธิบายว่ารูปภพดูสงบและประณีตกว่า แต่ยังเป็นภพอยู่เพราะยังเป็นฐานรองรับความเป็นอย่างหนึ่ง เมื่อยังมีภพ ชาติก็ยังมีที่ตั้งให้เกิดได้ แม้ความรู้สึกจะละเอียดขึ้นก็ตาม
6 อรูปภพคือภพที่ไร้รูปแต่ยังไม่พ้นเหตุปัจจัย
อธิบายว่าอรูปภพไม่มีรูปเป็นที่ตั้งแบบหยาบ แต่ยังเป็นภพในความหมายของฐานรองรับ เมื่อยังเป็นภพ ย่อมยังเป็นปัจจัยให้ชาติปรากฏได้ จึงไม่ควรเข้าใจผิดว่าละเอียดแล้วคือจบ
7 ภพมีได้ในภพไหน ๆ ทั่วไปทุกแห่งหน
ย้ำถ้อยคำสำคัญของพระสูตรว่าพระพุทธเจ้าไม่ได้ชี้แค่บางภพ แต่ชี้ครอบคลุมทั้งหมด เพื่อให้เห็นว่าไม่มีข้อยกเว้น ตราบใดที่ยังมีภพแบบใดแบบหนึ่ง ชาติก็ยังมีทางปรากฏ
8 เมื่อภพไม่มีโดยประการทั้งปวง ชาติย่อมไม่ปรากฏ
สรุปเหตุผลแบบตรงของพระสูตรว่าถ้าฐานรองรับดับไป ผลย่อมเกิดไม่ได้ ชาติจะไม่ปรากฏ ไม่ใช่เพราะถูกห้าม แต่เพราะเหตุไม่มี จึงปิดช่องความเข้าใจผิดอย่างสิ้นเชิง
9 วิธีถามตอบทำให้เห็นเหตุด้วยตนเอง
อธิบายว่าพระพุทธเจ้าทรงใช้วิธีถามตอบเพื่อให้ยืนยันด้วยเหตุผล ไม่ใช่ด้วยความเชื่อ ทำให้หลักเหตุปัจจัยฝังแน่นว่าเหตุไม่มีผลไม่มี เหตุดับผลดับ
10 เหตุ นิทาน สมุทัย ปัจจัยแห่งชาติ คือภพนั่นเอง
ย้ำประโยคสรุปสำคัญของพระสูตรว่า ภพคือรากของชาติ ชี้ให้เห็นว่าถ้าไม่แตะเหตุ ก็แก้ที่ผลไม่จบ และนี่คือการวางหมุดของหมวดนี้อย่างชัดเจน
11 ชาติไม่ลอยมาเอง ตั้งอยู่บนภพ
อธิบายด้วยภาพเปรียบให้เข้าใจง่ายว่า ชาติเป็นเหมือนสิ่งที่ตั้งอยู่บนฐาน เมื่อฐานยังมี สิ่งนั้นตั้งอยู่ได้ เมื่อฐานหมด สิ่งนั้นตั้งอยู่ไม่ได้ ทำให้ผู้ฟังมองชาติเป็นผล ไม่ใช่จุดเริ่ม
12 เห็นชาติให้ชัด ต้องเห็นภพก่อน
สรุปว่าถ้าเรามองแต่ชาติ เราจะหลงว่าเป็นชะตา แต่ถ้าเห็นภพ เราจะเห็นเหตุ และเมื่อเห็นเหตุแล้ว ความเข้าใจจะเปลี่ยนจากการโทษ ไปเป็นการมองโครงเหตุปัจจัย
13 ภพเป็นฐานของการเกิดเป็นอย่างนั้นอย่างนี้
อธิบายว่าภพทำหน้าที่รองรับการเป็นมนุษย์ การเป็นเทวดา การเป็นสัตว์ หรือการเป็นใด ๆ ให้ตั้งขึ้นได้จริง จึงเป็นเหตุที่ทำให้ชาติปรากฏได้ ไม่ว่าความเป็นนั้นจะหยาบหรือละเอียด
14 ภพยังมี ชาติจึงมีต่อเนื่อง
ย้ำหลักเหตุผลแบบคู่กันว่าเมื่อเหตุยังอยู่ ผลย่อมเกิดซ้ำได้ ทำให้เห็นความต่อเนื่องของความวน ไม่ใช่เพราะบังเอิญ แต่เพราะเหตุยังทำงานอยู่
15 ภพดับ ชาติจึงดับตาม
ย้ำคู่ตรงข้ามให้ครบว่าเมื่อเหตุดับ ผลดับ ไม่ใช่การหนี ไม่ใช่การกด แต่เป็นการดับฐานรองรับให้หมด จึงไม่มีที่ให้ชาติปรากฏ
16 เห็นความวน เริ่มจากเห็นเหตุที่รองรับชาติ
อธิบายว่าความวนไม่ได้เริ่มที่ความทุกข์ปลายทาง แต่เริ่มที่เหตุ เมื่อเห็นว่าชาติขึ้นกับภพ จะเริ่มเห็นโครงของวัฏฏะ และใจเริ่มเลิกหลงว่าแก้ไม่ได้
17 ความลึกของเหตุปัจจัยในส่วนของภพ
อธิบายว่าแม้ภพละเอียดก็ยังเป็นภพ จึงไม่ให้เราเข้าใจผิดว่าเปลี่ยนระดับแล้วพ้น เพราะพระสูตรชี้ว่าตราบใดที่ยังมีภพ ไม่ว่ารูปแบบใด ชาติก็ยังตั้งขึ้นได้
18 ใจเริ่มคลายเมื่อรู้ว่าชาติขึ้นกับภพ
สรุปผลทางใจของการเข้าใจเหตุปัจจัยว่าเมื่อรู้ว่ามีเหตุจึงมีผล ใจจะคลายจากความสิ้นหวังและการโทษแบบสุดโต่ง เพราะเห็นว่าถ้าเหตุดับ ผลย่อมดับได้จริง
19 ภาพรวมของหมวดนี้เชื่อมกับความดับของทุกข์อย่างไร
สรุปว่าการรู้เหตุของชาติเป็นการวางพื้นฐานให้เห็นทางออกของทุกข์ เพราะเมื่อรู้ฐานรองรับของการเกิดซ้ำ เราจะไม่เสียแรงแก้ที่ปลาย แต่หันไปดูเหตุที่ต้องดับ
20 สรุปสุดท้าย ชาติมีภพเป็นปัจจัย
ตอกย้ำแกนเดียวของหมวดทั้งหมดว่า ภพคือเหตุของชาติ ภพยังมีชาติย่อมมี ภพดับชาติย่อมดับ เป็นหลักตั้งต้นเพื่อพาไปหมวดถัดไปโดยไม่คลาดจากพระสูตร
แหล่งที่มา
อ้างอิงจากพระไตรปิฎก พระสุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย มหาวรรค มหานิทานสูตร
เรียบเรียงใหม่เพื่อการเล่าธรรมให้เข้าใจง่าย ไม่ใช่การยกพระสูตรคำต่อคำ และไม่มีเจตนาอ้างว่าเป็นถ้อยคำเดิมทั้งหมด จุดมุ่งหมายเพื่อให้ผู้ฟังเห็นหลักเหตุปัจจัยตามสาระของพระสูตรในภาษาที่เข้าถึงได้
ลิขสิทธิ์
ลิขสิทธิ์ เล่าธรรมะ
อนุญาตให้นำไปเผยแพร่และดัดแปลงได้ โดยกรุณาให้เครดิต เล่าธรรมะ และไม่อ้างว่าเป็นผลงานต้นฉบับของตน
แฮชแท็ก
#มหานิทานสูตร #ปฏิจจสมุปบาท #ชาติมีภพเป็นปัจจัย #เหตุปัจจัย #ธรรมะเข้าใจง่าย #เล่าธรรมะ #พระไตรปิฎก #ทีฆนิกาย #พุทธวจนะ #สังสารวัฏ #ดับทุกข์ #เจริญปัญญา #ทางพ้นทุกข์ #ภพสาม #กามภพ #รูปภพ #อรูปภพ