Скачать или смотреть Ahmet Hamdi Tanpınar - Beş Şehir (Kitap İncelemesi)

Bu videoda Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Beş Şehir adlı deneme kitabından bahsettim. Ahmet Hamdi Tanpınar, yazarlığının yanı sıra çalışma hayatında öğretmenlik görevinde bulunmuştur. 1923 yılından başlayarak sırasıyla Erzurum, Konya, Ankara ve İstanbul’da görev yapmıştır. Bu dört şehir, kitabın da konusudur. Eserdeyse başkent Ankara’dan başlanıp Erzurum, Konya, Bursa ve İstanbul olarak devam etmiştir. Yazarın öğretmenliğini yaptığı kentler kendi adlarıyla anılırken sadece Bursa zaman kavramıyla birlikte isimlendirilmiştir.

Kitapta, Ankara anlatılırken Atatürk ile Ankara Kalesi özdeşleştirmiştir. Hacı Bayram-ı Veli, Evliya Çelebi gibi önemli tarihi şahsiyetler ve Selçuklu döneminden de bu bölümde bahsetmiştir. Yazarın öğretmenliğinin ilk dönemi olan Erzurum'u üç farklı zaman içinde anlatmıştır. Çocukken Osmanlı İmparatorluğu döneminde ziyaret ettiği ticaret anlamında oldukça önemli bir şehir, Cumhuriyet döneminde savaşın bıraktığı hasarları toparlamaya çalışan şehir ve İkinci Dünya Savaşı'nın son dönemlerinde kendini yeniden var etmeye çalışan şehir. Konya'nın anlatımında eser bir anlamda tarih kitabına dönüşür ve Selçuklu döneminin hızlandırılmış anlatımını görürüz. Bunun haricinde Şems ve Mevlana'da bu kısımda anlatılan önemli kişilerdir. Bursa'da Zaman bölümü ise Osmanlı'nın kuruluş döneminden başlatarak bize zamanda geziye çıkarır. Bu bölümle birlikte metnin içinde var olan estetik anlatımın daha arttığını görürüz. İstanbul kitabın üstüne konan bir krema gibidir. Osmanlı'nın duraklama ve gerileme dönemlerinin anlatımı, Vaniköy ve Dolmabahçe gibi tarihi anekdotlarıyla bu bölümde enfes bir anlatım söz konusudur.

Kitaptan Atatürk ile Ankara Kalesi'nin anlatımı:
"Atatürk'ün hemen herkesin gördüğü, mektep kitaplarına kadar geçmiş bir fotoğrafı vardır. Anafartalar ve Dumlupınar'ın kahramanı, son muharebenin sabahında tek başına, ağzında sigarası, bir tepeye doğru ağır ağır ve düşünceli çıkar. İşte Ankara Kalesi muhayyilemde daima ömrünün en güneşli saatine böyle yavaş yavaş çıkan büyük adamla birleşmiştir. Bu şaşırtıcı terkip nasıl oldu? Eğer böyle bir şey lazımsa vatanın her tepesinde aynı şekilde tahayyül ve tasavvur etmem icabeden bir insanla bu kale bende nasıl birleştiler? Bunu hiçbir zaman izah edemem. Bu cins yaklaştırmalar insan muhayyilesinin en sırlı tarafıdır. Bildiğim bir şey varsa bir gün, bu fotoğrafa bakarken Ankara Kalesi kendiliğinden gözlerimin önüne geldi ve ben bir daha bu iki hayali birbirinden ayıramadım.”