Скачать или смотреть DARENDELİLERİN ŞİFRELİ TİCARET DİLİ HAZEYNCE

DARENDELİLERİN GİZLİ DİLİ HAZEYNCE (*)

Anadolu ağızları içerisinde birçok gizli dilin olduğunu biliyoruz. Darende yöresinde konuşulan gizli dilin de, diğer gizli dillerde olduğu gibi ifade edilmek istenenlerin yabancı kimselerin anlayamayacağı şekilde söylenmesinden ortaya çıktığını düşünüyoruz.
Darende’nin gizli dili Hazeyince; çeşitli dillerden çoğunlukla Arapça, Farsça ve bunların dışında Rusça’dan bazı kelimelerin alınması ve bu kelimelerin Türkçe cümle yapısına uydurulmasıyla oluşturulmuş bir lehçe şeklidir. Hazeyince, bilhassa Darendeli gezgin satıcıların aralarındaki dayanışma ve ticarî menfaati gözeterek yabancıya karşı mesleki sırların saklanması, hemşerilik duygusunun güçlenmesi konularından doğmuştur.
Bu konu da takdire şayandır. Osmanlı Devleti ve Cumhuriyet dönemi savaşlarında; esir düşenlerin, kurtulmak için Hazeyince’yi aralarında bir şifre gibi kullanarak esaretten kurtuldukları tarihî kahramanlık hikâyelerinde anlatılır. Kaçakçılık yıllarında zaptiye, jandarma, polis, belediye zabıtası gibi kanun temsilcilerinin
baskınlarında uygunsuz yakalanmamak için birbirlerini uyardıkları ve ticaretle uğraşan çerçilerin, Hazeyince konuşarak kendi aralarında (malın kalitesi, fiyatların ayarlanması
mevzularında) anlaştıkları bilinir. Bunu yaparken de yanlarındaki misafir ya da müşteriye hiç bir şey sezdirmemek gerekir. Sınırlı kelime dağarcığına rağmen Hazeyince ile bu iş oldukça pratik ve etkili bir biçimde gerçekleşmektedir.
Bu dil Darendeliler arasında âdeta parola durumunda, hemşerilik duygularının da teminatı konumundadır. Bilhassa gurbetteki Darendeli için Hazeyince’nin rolü daha da öne çıkmaktadır. Yrd. Doç. Dr. Cemil GÜLSEREN , “Hazeyince, ticaretle uğraşan, göz
hekimleri ve el sanatlarıyla uğraşanlar arasında geliştirilen bir iletişim dilidir” ifadesini kullanmaktadır.

(*) DARENDE KÜLTÜR ENVANTERİ adlı kitaptan...