Скачать или смотреть Documentary-Hejar Mukriani| بەڵگەفیلم- هەژار موکریانی

عەبدولڕەحمانی شەرەفکەندی کوڕی حاجی مەلا محەممەدە و لە ساڵی 1920 لە مھاباد لە دایک بووە و بە لاویەتی لەگەڵ بنەماڵەکەی چوونە تەرەغە. لە ساڵانی سەرەتایی ژیاندا لە لای باوکیدا و دواتر لە حوجرەکاندا لە بەر دەست چەند کەس لە مامۆستا ئایینییەکان، وانەی گولستان و بووستانی سەعدی خوێندووە. بەڵام بەپێی ئەو شتەی کە لە چێشتی مجێور دا باسی دەکات، دەستکەوتێکی زۆر کەمی بووە. باوکی ھەژار کەسایەتییەکی خوێندەوار بووە و زانیویەتی بە کوردی بخوێنێت و بنووسێت، ھەر ئەمەش ھانی داوە کە کوڕەکەی خۆی (ھەژار) ھەر لە تەمەنی پێنج ساڵانەوە ئاشنا بە خوێندنەوە و نووسین بکات و دواتریش بینێرێتە مەکتەب و حوجرە. لە ساڵی 1940 دەستی بە شیعر گوتن کردووە و ھۆنراوەکانی ئەحمەدی خانی، وەفایی و مەلای جزیری کاریگەری لەسەر ھەستی بووە.

ھەژار ھەر لە سەرەتای دامەزراندنی 'کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان'، تێیدا ئەندام بووە و بەشداری کارە حیزبییەکانی کردووە. ئەو بڕوایەکی زۆر بە تینی بە ئامانجەکانی ژ.ک. بووە چونکە لە دوای ئەو ھیچ کات لە ھیچ حیزب و ڕێکخراوێکی سیاسیدا بە فەرمی نەبووەتە ئەندام. ھەژار لە کۆماری کوردستان دا رۆڵی ھەبووە و لەگەڵ ھێمن لەلایەن کۆمارەوە بە "ھۆنراوەوانی نەتەوەیی کوردستان" دەناسرێن. دوای تێکچوونی کۆماری مەھاباد لە ئازاری 1947 دا ناچاری بەجێ ھێشتنی وڵاتی دەبێ و ماوەی 30 ساڵ لە باشووری کوردستان و دواییش لە شاری بەغدا نیشتەجێ بووە. لە پاییزی 1947 بۆ چارەسەر کردنی نەخۆشیی سیل بوو، دەچێتە لوبنان و دوای چاکبوونەوەی دەگەڕێتەوە عێراق. لە ساڵی 1953 لە فێستیڤاڵی لاوانی جیھان لە شاری بوخارێستی رۆمانیا بەشدار بووە.[٤] پاشان جارێکی تر لە حکوومەتی ئەوسای عێراق قاچاخ دەبێت، بەرەو سووریا رادەکات و ماوەی دوو بۆ سێ ساڵ لە ئاوایی توربەسپیسان لە سووریا لای حاجۆ ئاغای دەوڵەمەندی کورد ژیاوە. تا ساڵی 1957 لەوێ بووە، لە پاشاندا گەڕاوەتەوە بەغدا. کوودەتا سەربازییەکەی 14ی تەممووزی 1958ی بەغدا دەرگەی شادی لە رووی ھەژار دا کردەوە، لە ھەژاری رزگاری بوو، بەتایبەتی دوای گەڕانەوەی مەلا مستەفا بارزانی لە ئاوارەییەکەی رووسیایەوە بۆ وڵات.[٤] دوای ھەڵگیرسانی شۆڕشی ئەیلوول بە سەرکردایەتی مستەفا بارزانی و لە ساڵی 1963 دا، ھەژار دەچێتە پاڵ شۆڕشەکە. کاتێک رێککەوتتنامەی 11ـی ئازاری 1970 لە نێوان سەرکردایەتی شۆڕشی کورد و حکومەتی عێراق مۆرکرا، ناردرا بۆ بەغدا بۆ ڕێکخستنی کاروباری "یەکێتیی نووسەرانی کورد" کە تازە لە 10ـی شوباتی 1970دا دامەزرا بوو، لە کۆنگرەیەکەی ئەو یەکێتییە بە سەرۆکی دەستەی بەڕێوبەر ھەڵبژێردرا و لە ھەمان کاتیشدا کرا بە ئەندام لە کۆڕی زانیاریی کورد و توانی لە ساڵی 1972دا پەرتووکی "شەرەفنامەی شەرەفخانی بەدلیسی" لە فارسییەوە بکاتە کوردی و لە چاپخانەی کۆڕی زانیاری کورد چاپی بکات.
دوای ھەرەسھێنانی شۆڕشی ئەیلوول لە ساڵی 1975دا ماڵەکەی لە بەغدا تاڵان کرا. دوای ئەوە ڕۆشتە شاری کەرەجی ئێران و تا کۆتایی ژیانی (ساڵی 1991) لەوێ مایەوە. ھەژار لە دوای کوودەتاکەی شۆڕشی 1979ی ئێران، کاتی خۆی تەرخان کرد بۆ دانانی فەرھەنگی زمانی کوردی و وەرگێڕان و لێکۆڵینەوە لە ئەدەبی کوردی دا.

ھەژار لە ژیانی دا گەلێ تاڵی و ئاوارەیی کێشاوە. لە ڕۆژی 21ی شوباتی 1991 کۆچی دوایی کرد و تەرمەکەی بەرەو موکریان ھێندراوە و لە گۆڕستانی باغی فیردەوسی شاری مەھاباد بەخاک سپێردرا.

دەرهێنەر: نەبەز ئەحمەد
مۆنتاژ: کرمانج فەرەج، نەبەز ئەحمەد
بەرهەمی 2024