KÖY-TÜR: Kümesten İmparatorluğa | Nasıl Battılar..!
Her şey, Türkiye'nin modernleşme adımlarının hızlandığı 1970’li yıllarda başladı. O yıllarda kırsal üretimin sanayiye entegrasyonu hedeflenirken, devlet destekli atılımların merkezine “Köytür” adlı bir girişim oturdu. Sıradan bir tavuk çiftliğinden çok daha fazlasıydı bu: Türkiye’de entegre beyaz et üretiminin öncüsü olacaktı.
Köytür’ün arkasında, iş dünyasında sessiz ama etkili bir figür olan Cemal İneci yer alıyordu. Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunu bu idealist girişimci, devletle özel sektörün bir arada çalışabileceği model bir yapı kurmayı hedefledi. Proje, yalnızca hayvancılığı değil, kırsal kalkınmayı da kapsıyordu. Tarımsal üreticiyle entegre çalışacak, çiftçiden alım yapacak, köylüyü sanayiyle buluşturacaktı. Yani “Köytür” yalnızca bir marka değil, bir misyondu.
Kuruluşun ilk yıllarında Türkiye'de ciddi bir tavuk ve beyaz et açığı bulunuyordu. Köytür bu açığı kapatmaya soyundu. Yalnızca piliç üretimi değil, yem fabrikası, kuluçkahane, kesimhane, lojistik ve hatta pazarlama birimleriyle tam entegre bir sistem inşa edildi. Elmadağ'daki modern tesisler dönemin en ileri örneklerindendi.
Zamanla, Köytür sadece iç pazarda değil, yurtdışında da dikkat çekmeye başladı. Ortadoğu ve Kuzey Afrika ülkelerine yapılan ihracatlarla Türkiye'nin tarım ihracatında adını öne yazdırdı. 1980’lerin sonlarına doğru, şirketin istihdamı 3.000’in üzerine çıktı. Ayda 3 milyon adet piliç üretebilen dev bir sanayiye dönüşmüştü.
Ancak başarı yalnızca teknikle değil, politik rüzgârlarla da yakından bağlantılıydı. Köytür, devletle iç içe bir yapıya sahipti; Tarım Kredi Kooperatifleri ile ortaklıkları, Ziraat Bankası kredileri ve teşviklerle büyümüştü. Bu durum, iktidar değişikliklerinde büyük bir risk oluşturuyordu.
1990’larda Türkiye ekonomisi sarsıntılarla boğuşurken, Köytür’ün de iç dengesi bozulmaya başladı. Banka kredileri artıyor, devlet destekleri azalıyor, ödemeler gecikiyordu. Şirket, hızla büyüdüğü gibi, hızla da borçlanıyordu. Üretim devam ediyordu ama kâr marjları düşüyordu. Bu noktada, yönetim yapısı eleştirilmeye başlandı. Bazı kaynaklar, şirket içi kayırmacılık, verimsizlik ve aşırı istihdamdan bahsetti. Üstelik bu süreçte, Cemal İneci ve ailesine ait özel şirketlerin Köytür’le ticari ilişkiler kurması da etik tartışmalar yarattı.
2001 krizi, pek çok özel şirket gibi Köytür’ü de vurdu. Finansal dengeler tamamen bozuldu. Üreticilere ödeme yapılamaz hale geldi, çalışanlar maaşlarını alamadı. Aynı dönemde, dönemin başbakanı Bülent Ecevit’in Köytür’le ilgili bir konuşmasında “Köytür gibi kurumları batırmamalıyız” diyerek doğrudan şirketin stratejik önemine dikkat çekmesi, olayın devlet katında da bir kriz hâline geldiğini gösteriyordu. Ancak bu destek söylemde kaldı. Uygulamada hiçbir somut kurtarma adımı atılmadı.
Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri’ne ve küçük üreticilere borçlar birikiyor, alacaklılar sıraya giriyordu. Özelleştirme ya da ortak bulma arayışları sonuçsuz kaldı. 2002 yılına gelindiğinde Köytür, üretimini büyük oranda durdurmuş, tesisler atıl kalmıştı. Geriye binlerce mağdur üretici, işsiz kalan çalışanlar ve kapanan tedarik zincirleri kaldı.
Şirketin yıkımı, Türkiye’de kamu-özel sektör işbirliğiyle yürütülen entegre üretim modelinin zayıf yönlerini de gözler önüne serdi. Denetimsizlik, verimsizlik, politik bağımlılık ve kötü yönetim, dev bir yapının çöküşünü hızlandırmıştı. Bugün, Köytür’ün Ankara Elmadağ’daki tesisleri hâlâ harabe hâlinde duruyor; bazı bölümleri hurdacılara satılmış, bazıları ise tamamen yok olmuş durumda.
Cemal İneci, ilerleyen yıllarda şirketin çöküşü hakkında çok az konuştu. Bazı çevrelere göre devlet desteklerinin çekilmesiyle yalnız bırakıldı; bazılarına göre ise yönetimsel hatalar zinciri felaketi getirdi. Hangisi olursa olsun, Türkiye’de tarım sanayiinin en büyük girişimlerinden biri, devlet ve özel sektör arasında sıkışıp kayboldu.
Köytür’ün hikâyesi, yalnızca bir şirketin yükseliş ve çöküşü değil; aynı zamanda Türkiye’nin kırsal kalkınma, sanayileşme ve kamu-özel sektör ilişkisindeki çelişkili yapısının da aynasıydı. Bugün hâlâ bazı köylerde, köylülerin “Köytür zamanında işler başkaydı” diye andığı bir dönem olarak hatırlanıyor.
Kanalımıza Destek Olmak İçin:
/ @laststorybender
#köytür #belgesel #başarıhikayeleri
Информация по комментариям в разработке