Скачать или смотреть De Nederbelg en de rechtskeuze in het erfrecht (2)

Een rechtskeuze is nu toch ook al mogelijk? Wat verandert er dan precies per 17 augustus aanstaande?

Nederbelgen kunnen ook nu al een testament maken met daarin een keuze voor Nederlands erfrecht, maar het probleem is dat die keuze, als er kinderen zijn die dwarsliggen, niet volledig wordt erkend. In het Belgische recht is het namelijk zo dat kinderen met een beroep op hun erfrechtelijke minimumaanspraak (de zogenaamde legitieme portie, in België ook wel reserve of voorbehouden erfdeel geheten) kunnen beletten dat de langstlevende eigenaar wordt van het gehele vermogen. Een keuze voor Nederlands recht wordt niet geaccepteerd voor zover daardoor inbreuk wordt gemaakt op de reserve die de kinderen bij toepassing van het Belgisch recht zouden hebben, omdat de Belgische wetgever dit als een regeling van openbare orde beschouwt. Deze beperking is vastgelegd in artikel 79 van het Belgisch Wetboek IPR, dat het weliswaar mogelijk maakt dat wordt gekozen voor het erfrecht van de nationaliteit van de testateur, maar daaraan toevoegt “Die aanwijzing kan niet tot gevolg hebben dat een erfgenaam zijn recht op een voorbehouden erfdeel verliest, dat hem krachtens het recht van de woonplaats wordt gewaarborgd”.

Kortom, door de keuze voor Nederlands recht kan aan de kinderen niet de reserve worden ontnomen die zij naar Belgisch recht hebben. In feite betekent dit dat de wettelijke verdeling in België alleen kan worden uitgevoerd als de kinderen, als legitimarissen, deze accepteren. Is dat laatste niet het geval, dan zijn de rapen gaar.

Dit probleem zal bij een overlijden na de inwerkingtreding van de EEV op 17 augustus aaanstaande tot het verleden behoren. De EEV geeft als hoofdregel dat het erfrecht van de laatste woonplaats van de overledene van toepassing is, maar geeft de mogelijkheid van een rechtskeuze voor het erfrecht van het land van de nationaliteit. Het bijzondere is dat de rechtskeuze in het kader van de EEV door de lidstaten integraal geaccepteerd moet worden, dus ook waar het betreft de legitieme portie (reserve). Het voorbehoud dat België nu in artikel 79 van het Wetboek IPR maakt, is dus straks van de baan. Als een Nederbelg een keuze voor Nederlands erfrecht heeft uitgebracht en niet van de wettelijke verdeling is afgeweken, moeten de kinderen deze accepteren, waardoor de langstlevende veel sterker staat en de boedelafwikkeling veel soepeler zal verlopen dan thans (soms) het geval is.

Is het per se nodig om voor 17 augustus 2015 in actie te komen?

Op zich maakt het niet uit of de rechtskeuze voor of na de inwerkingtreding van de EEV wordt uitgebracht. Een keuze die voor 17 augustus aanstaande rechtsgeldig is gemaakt, wordt bij een overlijden na die datum gerespecteerd, een keuze die wordt gemaakt na de inwerkingtreding van de EEV (uiteraard) ook. Er kan dus tot na 17 augustus aanstaande worden gewacht met het maken van een "Nederlands" testament, maar uiteraard neemt men dan wel het risico dat men te zijner tijd niet meer in staat is om een testament te maken.

Overigens zijn er wel gevallen denkbaar waarin een bepaalde rechtskeuze alleen nog voor 17 augustus aanstaande kan worden uitgebracht, omdat na de inwerkingtreding van de EEV alleen nog maar voor het recht van het land van de nationaliteit kan worden gekozen en niet (meer) voor het land van de woonplaats. Denk bijvoorbeeld aan een Belg die in Nederland woont en zijn echtgenote optimaal wil beschermen tegen de aanspraken van de kinderen. Als hij voor 17 augustus aanstaande kiest voor Nederlands erfrecht als recht van zijn woonplaats, zal die rechtskeuze na 17 augustus aanstaande worden gerespecteerd, ook als de testateur ten tijde van zijn overlijden weer in België woont. Op die manier kan de "lichte" Nederlandse legitieme nog naar België worden geëxporteerd.
Een Nederbelg zal echter vrijwel altijd voor het recht van de nationaliteit willen kiezen, zodat de beperking van de rechtskeuzemogelijkheden na de inwerkingtreding van de EEV voor de meeste lezers niet problematisch zal zijn.

Zie gehele tekst op www.nbu.be