Скачать или смотреть De Nederbelg en de rechtskeuze in het erfrecht (1)

Voorsorteren op de Europese Erfrechtverordening

Op 17 augustus aanstaande is het dan eindelijk zover: de Europese Erfrechtverordening (hierna: EEV) zal in werking treden, waardoor een door Nederbelgen uitgebrachte rechtskeuze voor het Nederlands erfrecht in België integraal - dus met name ook voor wat betreft de erfrechtelijke positie van de kinderen - geaccepteerd moet worden. Tijd voor een interview met Peter Blokland, notaris en estate planner en gespecialiseerd in de planning voor Nederbelgen.

Welk recht is van toepassing als er geen rechtskeuze wordt gemaakt?

Volgens het Belgisch internationaal privaatrecht (IPR) is bij overlijden op het roerend wereldvermogen het recht van gewone verblijfplaats van toepassing. Als er onroerend vermogen is, dan is op dat onroerend vermogen van toepassing het erfrecht van de staat op wiens grondgebied het onroerend goed gelegen is. Over het algemeen zal dit dus betekenen dat op de nalatenschap van een Nederbelg die geen onroerend goed in Nederland (meer) heeft het Belgische recht van toepassing is. Om mogelijke misverstanden te voorkomen: het Belgische erfrecht is van toepassing vanaf het moment dat de Nederbelg in België woont en niet pas na tien jaar; de tienjaarstermijn ziet op de toepasselijkheid van de Nederlandse belastingwetgeving en is niet van invloed op het civiele recht.

Waarom is het belangrijk om te kiezen voor Nederlands erfrecht?

Er zijn grote verschillen tussen de systemen van het Nederlandse en het Belgische erfrecht. In het Nederlandse systeem, dat in 2003 sterk is gemoderniseerd, staat het belang van de langstlevende partner voorop. Het Belgische erfrecht volgt nog de lijn van de oude Franse ‘Code Civil’, waarin de positie van de bloedverwanten veel sterker is.
Neem bijvoorbeeld een echtpaar zonder kinderen. In Nederland vindt men het volkomen logisch dat de langstlevende echtgenoot de gehele erfenis krijgt zonder dat daarvoor een testament gemaakt hoeft te worden. Juist daardoor zijn Nederbelgen er vaak niet op bedacht dat dit in het Belgische systeem anders is. In België is het namelijk zo dat het "eigen" vermogen van de overledene (het vermogen dat niet door de echtgenoten samen is opgebouwd) wordt verkregen door de familie (ouders, broers en zusters), terwijl de langstlevende daarvan alleen het vruchtgebruik heeft, en daardoor met handen en voeten aan de familie van de overleden echtgenoot is gebonden.

Nog duidelijker wordt het verschil als er kinderen zijn. In Nederland is dan - ook als er geen testament is - de zogenaamde wettelijke verdeling van toepassing. Die wettelijke verdeling komt er kort gezegd op neer dat de langstlevende echtgenoot eigenaar wordt van het gehele vermogen, terwijl de kinderen hun erfdelen tegoed houden in de vorm van een vordering die in beginsel pas bij het overlijden van de langstlevende kan worden opgeëist. Er is voor de kinderen geen enkele garantie dat het vermogen in stand blijft, want de langstlevende hoeft geen zekerheid te stellen. In Nederland is er dus niet direct een reden om een testament te maken, omdat de wet de langstlevende tegen de aanspraken van de kinderen beschermt. Heel wat Nederbelgische echtparen met kinderen zijn dan ook zonder testament de grens overgestoken, en als een van tweeën overlijdt dan is er op grond van het Belgische recht een heel ander systeem van toepassing. De langstlevende wordt in het Belgische erfrecht geen eigenaar van het vermogen, maar vruchtgebruiker, terwijl de kinderen bloot-eigenaar zijn. Voor alles wat er gebeurt, bijvoorbeeld de verkoop van het huis, is medewerking van de kinderen nodig. Dat is niet fijn, vooral niet als de langstlevende een stiefouder van de kinderen is. Weliswaar kan de langstlevende het vruchtgebruik "omzetten" in volle eigendom door de bloot-eigendom erbij te kopen, maar voor een dergelijke uitkoop van de kinderen moeten wel de benodigde middelen aanwezig zijn en het is ook niet altijd mogelijk. Het voert te ver om hier nu in detail op in te gaan.

Over het algemeen zal het Belgische erfrecht de Nederbelg niet "liggen" en is het dus verstandig om te kiezen voor het Nederlandse recht, waarin de positie van de langstlevende echtgenoot veel sterker is. Ter zijde merk ik nog op dat men in België wel bezig is met een modernisering van het erfrecht, maar dat is een moeizame aangelegenheid (minister van Justitie Geens doet een nieuwe poging nadat de voorstellen van zijn voorgangster Turtelboom zijn gestrand) die nog wel de nodige tijd zal vergen en bovendien minder ver gaat dan de Nederlandse regeling. Het heeft dus geen zin om daarop te wachten.