Скачать или смотреть สติปัฏฐาน ทางเอกของชีวิต ฐานของการรู้ เพียร สติ สัมปชัญญะ สติปัฏฐานสูตร

สติปัฏฐาน : เพียร สติ สัมปชัญญะ การรู้ให้เป็น
สรุปตอนที่ 1–10 (หมวดที่ 2)
ดูก่อนท่านผู้ฟังทั้งหลาย ในหมวดนี้ พระพุทธเจ้าทรงยังไม่พาเราไปดูร่างกาย ยังไม่พาไปดูเวทนา จิต หรือธรรมโดยตรง แต่ทรงหยุดเราไว้ก่อน เพื่อปรับท่าทีของการรู้ทั้งหมดให้ถูกต้องเสียก่อน เพราะถ้าท่าทีผิด ต่อให้ดูอะไรก็ผิดไปทั้งหมด
พระพุทธเจ้าทรงวางหัวใจของสติปัฏฐานไว้ด้วยคำเพียงไม่กี่คำ คือ มีความเพียร มีสติ มีสัมปชัญญะ และกำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ คำเหล่านี้ไม่ใช่คำประดับ แต่เป็นโครงสร้างของการปฏิบัติทั้งหมด
เพียรในสติปัฏฐาน ไม่ได้หมายถึงความพยายามฝืน ไม่ได้หมายถึงการบังคับใจให้ดีหรือสงบ แต่หมายถึงการไม่ปล่อยใจให้เผลอไปตามความเคยชินเดิม เพียรคือการตั้งใจอยู่กับการรู้ แม้ในขณะที่สิ่งที่ปรากฏไม่ดี ไม่สวยงาม และไม่น่าพอใจ
หากไม่มีเพียร สติจะเกิดเพียงชั่วคราว แล้วใจก็จะเผลอกลับไปหลงเหมือนเดิม แต่หากมีเพียรโดยไม่มีสติ การปฏิบัติจะกลายเป็นความตึง ความฝืน และความกดดัน ดังนั้นเพียรในสติปัฏฐาน ต้องเดินควบคู่กับการรู้เสมอ
สติในสติปัฏฐาน ไม่ใช่การเพ่ง ไม่ใช่การจ้อง และไม่ใช่การทำใจว่าง แต่คือการรู้ตรงต่อสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นในปัจจุบันขณะ รู้โดยไม่เลือก ไม่ผลัก และไม่ดึง เมื่อสุขเกิดก็รู้ เมื่อทุกข์เกิดก็รู้ เมื่อใจฟุ้งก็รู้ เมื่อใจนิ่งก็รู้ รู้ตามที่เป็น ไม่ใช่ตามที่อยากให้เป็น
พระพุทธเจ้าทรงเน้นให้เห็นความแตกต่างระหว่าง สติที่หลุด กับ สติที่ตั้งมั่น สติที่หลุดคือการรู้แวบเดียวแล้วเผลอ สติที่ตั้งมั่นคือการรู้ต่อเนื่องโดยไม่ต้องเกร็ง ไม่ต้องบังคับ และไม่ต้องเพ่ง
สัมปชัญญะ คือความรู้ตัวทั่วพร้อม รู้ว่าขณะนี้กำลังทำอะไร อยู่ในสภาพใด และกำลังรู้หรือกำลังหลงอยู่ สัมปชัญญะทำหน้าที่คอยกำกับไม่ให้สติกลายเป็นการคิด ไม่ให้เพียรกลายเป็นการฝืน และไม่ให้การปฏิบัติหลงทิศโดยไม่รู้ตัว
พระพุทธเจ้าทรงแยกคำว่า สติ และ สัมปชัญญะ ออกจากกัน เพราะสติเป็นการรู้สิ่งที่ปรากฏ แต่สัมปชัญญะเป็นการรู้ตัวผู้รู้ หากมีสติแต่ไม่มีสัมปชัญญะ ผู้ปฏิบัติอาจรู้สิ่งต่าง ๆ ได้มาก แต่ไม่รู้ว่ากำลังหลงวิธีอยู่
เมื่อเพียร สติ และสัมปชัญญะ ทำงานร่วมกัน ใจจะเริ่มมีฐาน มีความมั่นคง และไม่ถูกลากไปตามอารมณ์โดยไม่รู้ตัว นี่คือสิ่งที่พระพุทธเจ้าทรงเตรียมไว้ก่อนจะพาเราเข้าสู่การพิจารณากาย เวทนา จิต และธรรมในหมวดถัดไป
ช่วงตอนที่ 1–10 ของหมวดนี้ จึงเป็นช่วงที่ฝึกให้ผู้ปฏิบัติ “รู้ให้เป็น” ก่อน ไม่ใช่รู้ให้เก่ง ไม่ใช่รู้ให้ไว แต่รู้ให้ตรง และรู้โดยไม่หลงตัวเอง เมื่อรู้เป็นแล้ว ไม่ว่าจะดูอะไรต่อจากนี้ การรู้จะไม่กลายเป็นการกด ไม่กลายเป็นการปล่อย และไม่กลายเป็นการหลงรูปแบบ
นี่คือฐานของสติปัฏฐานทั้งหมด และเป็นเหตุผลที่พระพุทธเจ้าทรงวางหมวดเพียร สติ และสัมปชัญญะ ไว้ก่อนทุกหมวดอื่น
แหล่งที่มา
พระไตรปิฎก มัชฌิมนิกาย
สติปัฏฐานสูตร
ลิขสิทธิ์
ลิขสิทธิ์ ช่อง เล่าธรรมะ
ใช้เพื่อการเผยแผ่ธรรม ไม่ห้ามนำไปแบ่งปันโดยไม่ดัดแปลงสาระ
แฮชแท็ก
#เล่าธรรมะ
#สติปัฏฐาน
#เพียรสติสัมปชัญญะ
#ทางพ้นทุกข์
#ธรรมะเข้าใจง่าย
#พระไตรปิฎก